نهج البلاغة

● نهج البلاغة / حدیث / عربی nahaj-ul balāġa شریف الرضی، محمد بن حسین، 359 - 406 قمری šarīf-or-razī, mohammad ebn-e hoseyn (971 - 1016) تاریخ تألیف: 400ق مجموعه‌ای است از خطبه‌ها و نامه‌ها و سخنان امیر مؤمنان علی (ع) و همان ارزش را دارد که برای صحاح و سنن و مسانید سنی یا اصول شیعی و کتاب‌های چهارگانه آنها هست. هیچکس نمی‌گوید که همه خبرهای آن درست و همه آن از گفته‌های حضرت علی (ع) است. در آن همه گونه خبرها از قطعی و متواتر و ظنی و واحد و مانند اینها هست و گردآورنده آن دانشمندی پارسا و درستکار بوده و تا توانسته در برگزیدن سخنان روایت شده از حضرت علی (ع) بررسی و کاوش کرده آنچه را که نزد او درست می‌نموده در آن آورده است. مؤلف، سعی داشته تا فصیح‌ترین کلمات آنحضرت را برگزیند و گاهی از خطبه‌های طولانی فقط فرازهایی را انتخاب کرده که دارای فصاحت و بلاغت بیشتری بوده و همه خطبه را نیاورده است. این کتاب دارای 236 «خطبه» و 79 نامه و وصیت و 480 کلمه حکمت‌آمیز کوتاه می‌باشد و تألیف آن در سال چهار صد بعد از تألیف «خصائص الائمه» صورت گرفته است. نجاشی در رجال (ص 283) از نهج البلاغه به نام رضی یاد کرده است همچنین ابن شهر آشوب در معالم (ش 327) و رازی در النقض (ص 180) و قمی در فهرست (ص 12)، ولی شگفت اینجا است که طوسی در فهرست و رجال نه از سید رضی یاد کرده و نه از نهج البلاغه او. آغاز: بسمله اما بعد حمد الله الذی جعل الحمد ثمناً لنعمائه ومعاذاً من بلائه و وسیلاً الى جنانه وسبباً لزيادة احسانه والصلوة على رسوله چاپ: مکرر چاپ شده؛ مشار عربی، صص975-976؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1355 (افست از روی چاپ اصفهان: مطبعه گلبهار 1354)، رحلی، 12+408ص؛ 1356ق، 333ص؛ تبریز، 1327ق، خشتی، 280ص؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1267، رحلی، 307+1ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1312، رحلی، 311ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1302 [دنا 10/ 885-896 (379 نسخه)؛ کشف الظنون 1991/2؛ کشف الحجب 595، معجم المطبوعات 1125/1] شروح و حواشی: 1- وصايا الامام علی بن ابی طالب (ع) = منتخب نهج البلاغة؛ منسوب به علی بن ابی طالب (ع)، امام اول (-40ق) 2- حدائق الحقائق في تفسير دقائق احسن الخلائق = شرح نهج البلاغة؛ بیهقی نیشابوری کیدری، محمد بن حسین (-قرن 6) 3- شرح دیباچه نهج البلاغه و چند خطبه دیگر؛ علم الهدی، مرتضی بن داعی (-قرن 6) 4- ملحقات نهج البلاغة؛ ابن ناقه، احمد بن یحیی (477-559ق) 5- معارج نهج البلاغة؛ بیهقی، علی بن زید (499-565ق) 6- منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة؛ قطب راوندی، سعید بن هبة الله (-573ق) 7- شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله (586-655ق) 8- مختصر مصباح السالکین = اختیار مصباح السالكين = مختصر شرح نهج البلاغة = شرح نهج البلاغه الوسيط؛ ابن میثم، میثم بن علی (636-689ق) 9- مصباح السالكين = شرح نهج البلاغة = شرح کبیر؛ ابن میثم، میثم بن علی (636-689ق) 10- شرح نهج البلاغة؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726ق) 11- الديباج الوضی في الكشف عن اسرار كلام الوصی؛ مؤید، یحیی بن حمزه (669-749ق) 12- شرح نهج البلاغة؛ عتایقی، عبدالرحمن بن محمد (699-790ق) 13- التحفة العلية في شرح نهج البلاغة الحيدرية؛ حسنی حسینی، محمد بن حبیب الله (- قرن 9) 14- روضة الابرار = شرح نهج البلاغه؛ زواره ای، علی بن حسن (- قرن 10) 15- شرح نهج البلاغة آملی، عزالدین بن جعفر (-904ق) 16- کنایات و استعارات شرح نهج البلاغه (ترجمه و شرح) الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق (870-950ق) 17- نهج البلاغة (ترجمه)؛ الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق (870-950ق) 18- منهج الفصاحة فى شرح نهج البلاغة (تلخيص) = نهج الفصاحة در شرح نهج البلاغة؛ الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق (870-950ق) 19- تنبيه الغافلین و تذكرة العارفين = شرح نهج البلاغة؛ کاشانی، فتح الله بن شكر الله (-988ق) 20- نهج البلاغة (ترجمه)؛ محلی، نور محمد بن قاضی (-قرن 11) 21- نور الانوار المبين في حكم اخ الرسول الامين؛ شیرازی طبیب، محمد بن غیاث الدین (-قرن 11) 22- شرح نهج البلاغة (ترجمه)؛ شمس بن محمد بن مراد (-قرن 11) 23- منهاج الولاية در شرح نهج البلاغة؛ صوفی تبریزی، عبدالباقی (-1039) 24- شرح نهج البلاغة؛ مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی (1003-1070ق) 25- نهج البلاغة (ترجمه) = شرح نهج البلاغه؛ روغنی قزوینی، محمد صالح بن محمد باقر (-1075ق) 26- شرح نهج البلاغة = منتخب شرح نهج البلاغة؛ حدیدی طبسی، محمود بن غلام علی (-12) 27- شرح نهج البلاغة؛ کرمانی سیرجانی، محمد بن عبدالباقی (-12) 28- نهج البلاغة (ترجمه)؛ دستغیب حسنی حسینی، علی بن محمد نصیر (-12) 29- تعليقة على شرح خطبة الشقشقية لابن ابی الحدید؛ عاملی، زین العابدین (-12) 30- بهجة الحدائق فی شرح کلمات کلام الله الناطق؛ گلستانه اصفهانی، محمد بن ابی تراب (-1110) 31- حدائق الحقايق فى شرح کلمات کلام الله الناطق؛ گلستانه اصفهانی، محمد بن ابی تراب (-1110) 32- الحواشى الصافية و الموازين الوافية = حاشية نهج البلاغة؛ جزایری، نعمة الله بن عبدالله (1050-1112) 33- سلاسل الحديد لتقييد ابن ابی الحدید؛ بحرانی، یوسف بن احمد (1186-1107) 34- شرح نهج البلاغة؛ خوئی، محمد بن باقر (-13) 35- نهج البلاغة (ترجمه)؛ خوئی، محمد بن نصرالله (-13) 36- نهج البلاغة (ترجمه و شرح)؛ لاهیجانی، محمد باقر بن محمد (-1240) 37- الصارم الحديد فی عنق صاحب سلاسل الحديد في تقييد ابن ابی الحدید؛ سویدی، محمد امین بن علی (1200-1246) 38- شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید؛ استرآبادی، محمد جعفر بن سیف الدین (1198-1263) 39- شرح نهج البلاغة؛ حسینی خاتون آبادی، محمد مهدی بن مرتضی (1185-1263) 40- شرح طرائف الحكمة = تعليقة طرائف الحكمة؛ حسینی قزوینی، محمد تقی بن امیر مؤمن (-1270) 41- طرائف الحكمة و بدائع المعرفة = خلاصة نهج البلاغة؛ حسینی قزوینی، محمد تقی بن امیر مؤمن (-1270) 42- چاره ساز؛ عنوان نگار، تقی بن محمد (-14) 43- کشف الستارة عن نهج البلاغة؛ کاشانی، احمد (-14) 44- شرح نهج البلاغة (منتخب)؛ کرهرودی، محمد علی بن محمد ابراهیم (-14) 45- مظهر البينات و مظهر الدلالات؛ شاکر دزفولی، نصر الله بن ملا لطفعلی (-1311) 46- منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة؛ خوئی، حبیب الله بن محمد هاشم (1268-1324) 47- شرح الاحتشام علی نهج البلاغة الامام؛ طارمی، جواد بن محرم علی (1263-1325) 48- الدرة النجفية فی شرح نهج البلاغة الحيدرية؛ دنبلی خوئی، ابراهیم بن حسین (1247-1325) 49- جاذب العقول = شرح نهج البلاغه؛ تقوی بهبهانی، ضیاء الدین (1320-1388) 50- شرح نهج البلاغة؛ طواری یزدی، عباس بن محمد (-15) 51- نهج البلاغة (مختصر)؛ طواری یزدی، عباس بن محمد (-15) 52- مفتاح السعادة فی شرح نهج البلاغة؛ حسینی قائنی، محمد تقی بن محمد باقر (-15) 53- المنتخب من شرح نهج البلاغة؛ لابن ابی الحدید محمد علی بن محمد ابراهیم 54- العقد النضيد المستخرج من شرح ابن ابی الحدید؛ فخرالدین عبدالله بن هادی بن یحیی 55- نهج البلاغة (ترجمه و شرح)؛ حسینی، احمد بن سعدالدین 56- شرح نهج البلاغة؛ حکیم علی اصفهانی 57- شرح نهج البلاغة؛ محمد 58- نهج البلاغة (ترجمه)؛ جمال الدین 59- اعلام نهج البلاغة 60- شرح الفاظ فی نهج البلاغة 61- شرح نهج البلاغة (23عنوان) 62- شرح نهج البلاغة (ترجمه) 63- شرح نهج البلاغة (مختصر) 64- فهرست نهج البلاغة 65- کلمات قصار امام علی (ع) 66- كيفية شرح نهج البلاغة من ابن ابی الحدید 67- نهج البلاغة (ترجمه و شرح) (2عنوان) 68- نهج البلاغة (ترجمه) (2عنوان) 69- نهج البلاغة (منتخب) (2عنوان) 70- نهج البلاغة (منتخب) = منتخب خطب الامام علی بن ابی طالب (ع)