النهایة فی غریب الحدیث و الاثر

● النهایة فی غریب الحدیث و الاثر / لغت / عربی an-nihāya fī ġarīb-il ḥadīṯ wa-l aṯar ابن اثیر، مبارک بن محمد، 544 - 606 قمری ebn-e asīr, mobārak ebn-e mohammad (1150 - 1210) تاریخ تألیف: 604ق فرهنگی است شامل الفاظ غریبه و لغات مشکله احادیث و آثار حضرت رسول (ص) و بزرگان اسلام و یا خطباء معروف است. مؤلف آن را از دوکتاب «غریب الحدیث» هروی و «غریب الحدیث» ابوموسی اصفهانی جمع‌آوری کرده است وبه ترتیب حروف آغاز کلمات نگاشته است.در مقدمه آن بسیاری از آنان که تا زمان و عصر وی غریب قرآن و احادیث را جمع‌آوری و تفسیر کرده‌اند نامبرده شده و مختصری از خصوصیات و طرز هریک بیان گردیده ودرآخر می‌گوید: غریب القرآن والحدیث ابی عبید احمد بن محمد بن محمد هروی صاحب امام ابی منصور ازهری لغوی را وتتمه‌ای که ابو موسی محمد بن ابی بکر بن عیسی اصفهانی برآن نوشته جامع‌تر ازهمه آن کتب دیدم ولی باز دراین دو همه لغات غریبه کتب صحاح بخاری ومسلم وغیره را نیافتم، از این رو برآن شدم کتابی جامع آن دوکتاب ولغات دیگر تألیف کنم وآنها را به ترتیب حروف تهجی مرتب ساختم ونشانه لغاتی که از هروی نقل شده «ها» وآنهایی که از لغت ابوموسی آورده شده «سینا» وآنهایی را که خود یافته‌ام بدون علامت آوردم وغریب لغات قرآن را که درآن دو کتاب بود دراینجا نیاوردم واین مؤلفه را مخصوص غریب الحدیث قرار دادم آن را «النهایة فی غریب الحدیث والاثر» نامیده‌ام. آغاز: أحمدالله علی نعمه بجمیع محامده و أثنی علیه بآلائه فی بایدا لأمر و عائده ... أما بعد فلا خلاف بین أولی الألباب و العقول چاپ: مشار عربی، ص973؛ مکرر درمصر و ایران چاپ شده؛ ایران، سنگی، بی ناشر، 1269ق.، رحلی [کشف الظنون 1989/2؛ ریحانة الأدب 374/7؛ معجم المطبوعات 35؛ اوقاف بغداد 50 و 248 بروکلمان 357/1؛ الاوقاف العامة موصل 156/2 و 34/4] شروح و حواشی: 1- قاموس النجر و نبراس الفجر فی اختصار نهایة ابن الاثیر؛ لووی، ابراهیم بن علی (-8) 2- الدر النثیر فی تلخیص نهایة ابن الأثیر؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911ق) 3- التذییل و التذنیب علی نهایة الغریب؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911ق) 4- النهایة فی غریب الحدیث (منتخب) 5- النهایة فی غریب الحدیث و الاثر (منتخب)