نفائس الفنون فی عرایس العیون

● نفائس الفنون فی عرایس العیون / چند دانشی / فارسی nafā'es-ol fonūn fī 'arāyes-el 'oyūn شمس الدین آملی، محمد بن محمود، - 753 ؟ قمری šams-o-dīn-e āmolī,mohammad ebn-e mahmūd(- 1353) اهدا به: ابواسحاق بن محمود شاه اینجو حاکم اصفهان و شیراز تاریخ تألیف: آغاز 736ق و پایان 742ق این کتاب در دو بخش تنظیم شده: اول در علوم اوایل مشتمل بر چهار «مقاله» و دارای هشتاد و پنج «علم»؛ دوم در علوم اواخر مشتمل بر پنج «مقاله» و دارای هفتاد و پنج «علم».بخش دوم را که شامل علوم اسلامی است مقدم داشته است. قسم 1. در علوم اواخر، در هشتاد و پنج علم، در سی و شش «فن»، در چهار «مقالت»: مقالت 1) در علوم ادبی، در پانزده «فن»: 1- علم خط، 2- علم لغت، 3- تصریف، 4- اشتقاق، 5- نحو، 6- علم معانی، 7- علم بیان، 8- بدیع، 9- عروض، 10- قوافی، 11- کیفیت انشاء شعر، 12- امثال، 13- علم دواوین (شعرشناسی)، 14- علم انشاء، 15- علم استیفا، مقالت 2) در علوم شرعی، در نه «فن»: فن 1- علم کلام، 2- تفسیر، 3- حدیث، 4- اصول، 5- فقه، 6- قراآت (تجوید)، 7- علم خلاف، 8- کیفیت کتب سجلات، 9- علم دعوات و اوراد؛ مقالت 3) در علم تصریف، در پنج «فن»: فن 1- علم سلوک، 2- علم حقیقت، 3- مراصد، 4- علم حروف، 5- علم فتوت؛ مقالت 4) در علم محاوره، در هفت «فن»: 1- در نفس علم محاوره، 2- و 3- در علم تواریخ و سیر، 4- مقالات اهل عالم، 5- انساب، 6- غزوات پیامبر. قسم 2. در علوم اوایل، در هفتاد و پنج علم، در سی و نه«فن»، در پنج «مقالت»: مقالت 1) در حکمت عملی، در سه «فن»: 1- تهذیب اخلاق، 2- سیاست مدن، 3- تدبیر منزل؛ مقالت 2) در اصول حکمت نظری، در چهار «فن»: 1- منطق، 2- فلسفه اولی، 3- علم الهی، 4- علم اجسام طبیعی؛ مقالت 3) در اصول ریاضی، در چهار «فن»: 1- هندسه، 2- خواص اعداد، 3- ستاره‌شناسی و هیئت، 4- آواز و موسیقی؛ مقالت 4) در فروع طبیعی، در ده «فن»: 1- طب، 2- کیمیا، 3- سیمیا از طلسمات و دعوات کواکب و عزایم، 4- علم تعبیر، 5- فراست، 6- احکام نجوم، 7- علم خواص و جواهر، 8- علم حرف طبیعی همچون بیطره و بازداری و قلع آثار و فلاحت، 9- علم دم، 10- علم وهم؛ مقالت 5) در فروع ریاضی، در سیزده «فن»: 1- هیئت، 2- مناظر و مرایا، 3- علم متوسطات، 4- حساب، 5- جبر و مقابله، 6- مساحت، 7- صور کواکب، 8- معرفت تقویم و زیج و اسطر لاب و آلات رصدی، 9- مسالک و ممالک، 10- علم وفق اعداد، 11- علم رمل، 12- علم حیل که ثقل المیاه و جر الاثقال و آلات حرب باشد، 13- ملاعب همچو شطرنج و نرد و شعبده. آغاز: حمد وثنا و شکر بی انتها حضرت پادشاهی را که افکار از کیا وانظار عقلا دربیداری عظمت ومعرفت کبریای او ازقصور ادراک ... اما بعد چنین گوید مقرر این عبارات ... محمد بن محمود الاملی ... انجام: به هر عدد کلمه ای بگیرد به هرجا که آن حرف دراو کلمه باشد آن چیزی که آن کلمه بر وی غیر آن کس باشد والله تعالی اعلم بالصواب والیه المرجع والمآب. چاپ: مشار، فارسی 5256/5-5257 (نشانی 4 چاپ)؛ تهران، کتابفروشی اسلامی: 1377ق، به تصحیح ابولحسن اشعری؛ تهران، سنگی، 1316-1317، رحلی، 335+272صص [الذریعة 241/24 و12/8؛ نسخه‌های منزوی 691/1؛ کشف الظنون 1966/2 و 907/2؛ أعیان الشیعة 56/10؛ مشترک پاکستان 838/1 که نشانی 12 نسخه آن را داده؛ ایضاح المکنون 663/2؛ معجم المؤلفین 68/9؛ فهرستواره منزوی 3879/5 با عنوان «فراست» که فن هفتم نفایس الفنون است و 3932/5؛ دنا 750/10-753 (111 نسخه)؛ ریو 435/2-438] شروح و حواشی: 1- نفائس الفنون فی عرایس العیون (فهرست)