نصاب الصبیان

● نصاب الصبیان / لغت، شعر / عربی به فارسی nesāb-os sebyān ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر، - 640 قمری abū-nasr-e farāhī, mas'ūd ebn-e abī bakr (- 1243) به دستور: آخوند ملا ابوالقاسم تاریخ تألیف: 724ق فرهنگی منظوم است که از آغاز قرن هفت تا چهارده در ایران وهند وعثمانی، برای آموزش زبان عربی به کار رفته است. شمار بیت‌های آن در نسخه‌ها مختلف است از دویست بیت تا 542 بیت آمده است. با ملحقاتی به عنوان‌های «من الزواید» و آخرین ملحق به عنوان «اختیارات الساعات للحاجات»، نخست: «اختیارات حلو قاضی» و آخری: «اختیار فصد و حجامت کردن»، رویهم 27 اختیار به شعر فارسی. شروح بسیاری بر آن زده شده و اشعار بسیاری هم بر آن افزوده شده تا حدی که دو برابر ابیات آن افزایش یافته است. گاهی وزن اشعار هم در بین ابیات به‌عنوان مصرع اول ذکر شده است. درباره نویسنده گفته شده نابینا به دنیا آمده است. وی قبل از این کتاب، «جامع صغیر» محمد بن حسن شیبانی را به نظم درآورد و آن را «لمعة البدر» نامید. همچنین منظومه «ذات العقدین» را نیز به وی نسبت می‌دهند. آغاز: بسمله: چنین گوید ابونصر فراهی حسد حافده و حَفد حاسده ... قطعه اول ... اله است و الله رحمان خدای×× دلیل است و هادی تو گو رهنمای ... انجام: قنو به سر است و طلع با ترتیب ×× خویشه غوره شکوفه خرما / ناس انس و اناس آدمیان ×× پدر و مادر آدم و حوا چاپ: مشار فارسی، ج5، ص5218-5219؛ ایران، 1293ق، سنگی، وزیری؛ ایران، تهران، کارخانه علمیه اسلامیه، 1352ق، سنگی، وزیری، 1+35ص، به سعی و اهتمام و درخواست آقا حاجی آقا سید احمد و سید محمود فرزندان آقا سید محمد علی تاجر کتابفروش شیرازی؛ ایران، تهران، گراورسازی بصیر الصنایع، 1368ق، با تصحیح و مقابله کاظم کاشفی خراسانی، سنگی، وزیری بزرگ، 32ص، به درخواست حاج سید محمود کتابچی(مدیر کتابفروشی علمیه اسلامیه)؛ ایران، 1325ق، سنگی، جیبی، 80ص؛ ایران، تبریز، 1343ق، سنگی، جیبی، 64ص؛ ایران، تبریز، 1329ق، سنگی، خشتی، 56ص؛ ایران، 1323ق، 56ص؛ ایران، تبریز، 1294ق؛ ایران، تبریز، 1308ق، خشتی، 1+2+61ص؛ ایران، چاپ شعاع موسسه گراورسازی آقای شعاری، 1374 ق، با تصحیح و مقابله آقا میرزا محسن بن محمد علی تبریزی مشهور به ادیب العلماء، سنگی، رقعی، 1+111ص؛ ایران، به سعی و اهتمام (مباشرت) میرزا عبدالوهاب شعاری و مدیر کتابفروشی صابری تبریز، 1332-1333ش/1373-1374ق، 111+1ص؛ ایران، 1263ق، رقعی؛ ایران، 1308ق، سنگی، جیبی، 86ص، به سعی و اهتمام محمد حسین بن آقا محمد جعفر اصفهانی؛ ایران، تهران، مطبعه علمی، 1352ق، سنگی، وزیری، 35+1ص، به سعی و اهتمام و درخواست آقا محمد حسن(مدیر کتابخانه و مطبعه علمی)؛ هند، بمبئی، محمدی، 1887 میلادی، به اهتمام: علی بهائی و شرفعلی؛ پاکستان، لاهور، اسلامیه سیم پریس، 1332 میلادی، به اهتمام: مولوی حکیم محمد عبدالرشید عبدالعزیز صاحب دهلوی؛ هند، بمبئی، فتح الکریم، 1302ق، به اهتمام قاضی فتح محمد و قاضی عبدالکریم. [نسخه‌هایمنزوی 2037/3-2044 و 2039/3-2042؛ فرهنگنامه‌های عربی به فارسی ص 84-121 و 85؛ دنا 691/10-698؛ مشترک پاکستان 275/14-287] شروح و حواشی: 1- شرح نصاب الصبیان؛ ابن حسام خوافی، جمال الدین (-737ق) 2- رافع للنصاب و دافع للحجاب؛ احمد بن فقیه محمد (-قرن 9) 3- غنیة الشبان فی جواب نصاب الصبیان؛ قراقشی، محمد بن احمد (-9) 4- شرح نصاب الصبیان؛ نجار هراتی، علی بن عمر (-9) 5- ریاض الفتیان = شرح نصاب؛ ابن حسام هروی، نظام الدین بن کمال الدین (-9) 6- شرح نصاب الصبیان؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816ق) 7- شرح نصاب الصبیان؛ چرخی، یعقوب بن عثمان (762-851ق) 8- شرح نصاب الصبیان؛ دشت بیاضی، محمد کریم بن فصیح الدین (-10) 9- شرح نصاب الصبیان؛ قائینی، محمد بن علی (-10) 10- شرح نصاب الصبیان؛ قهستانی، محمد بن جلال (-10) 11- شرح نصاب الصبیان؛ سیفکی شیرازی، مرشد بن علی (-10) 12- نصاب المعلم = شرح نصاب الصبیان؛ آگهی قاینی، جلال الدین محمد (-932) 13- شرح نصاب الصبیان؛ جعفری، محمد مقیم (-11) 14- شرح نصاب الصبیان؛ قاری گیلانی، ملامیر (-11) 15- شرح نصاب الصبیان؛ عبدالصمد بن کمال الدین (-11) 16- شرح نصاب الصبیان؛ ولی دشت بیاضی (-1001) 17- شرح نصاب الصبیان؛ واعظ استرآبادی، سلطان حسین بن سلطان محمد(987-1082) 18- شرح نصاب الصبیان؛ قائنی، محمد جعفر بن محمد کاظم (-12) 19- شرح نصاب الصبیان؛ طالقانی، محمد حسین بن محمد رضا (-12) 20- سرمایه دانش و مفتاح بینش؛ خوئی، مصطفی بن محمد (-13) 21- الدرة الثمينة = شرح نصاب؛ حسنی یزدی، علی اکبر بن محمد جعفر (-14) 22- شرح نصاب الصبیان؛ محمد ابراهیم بن زین العابدین (-14) 23- قنوان و صنوان فی شرح نصاب الصبیان؛ زنجانی، محمد حسن بن قنبر علی(1256- قرن 14) 24- شرح نصاب الصبیان؛ کازرونی، ابراهیم بن درویش محمد (1274- 1334ق) 25- شرح نصاب الصبیان؛ اصفهانی، محمد جمال 26- شرح نصاب الصبیان؛ کلارستاقی آملی، علیرضا بن معصومعلی 27- شرح نصاب الصبیان؛ طبیب، میرزا هادی 28- شرح نصاب الصبیان؛ اشکوری، محمد بن شمس علی 29- شرح نصاب الصبیان؛ قربانعلی بن محمد صادق 30- تحفه سامی 31- الرسالة الرضوية فی شرح اللغات العربية 32- شرح لغات نصاب الصبیان 33- شرح نصاب الصبیان (68 عنوان) 34- شرح نصاب الصبیان = بديع العجايب 35- کشف نقاب = شرح نصاب الصبیان 36- مختصر حجت 37- ملحقات نصاب الصبیان 38- نصاب الصبیان (منتخب)