نزهة ذوی العقول فی نسب آل الرسول

● نزهة ذوی العقول فی نسب آل الرسول / تاریخ، انساب / عربی nuzhat-uḏawi-l ‘uqūl fī nasab-i āl-ir rasūl عباسی، علی بن محمد، 720 - قرن 8 قمری ‘abbāsī, ‘alī ebn-e mohammad (1321 - 14c) کتاب بسیار ارزنده مهمی است در انساب سادات و تاریخ عمومی شامل سه «مقدمه» دارای چند «فصل» و «خاتمه»: مقدمه1. در سه فصل: 1) فی ابتداء الخلق و أول المخلوقات، 2) فی مساحة المعمور و صفة دايرتها، 3) فی مساحة الأقاليم السبعة؛ مقدمه2. تحوی على الأنساب والأخبار، در این بخش از شیوه درختی (مشجرات) نیز برای بیان نسبتها استفاده شده است و پس از انساب سادات به ذکر تاریخ سلاطین و انبیاء پرداخته است؛ مقدمه3. در دو «فصل»: 1) فی شرح أحوال الاثنی عشر شهر الرومية و ما يزرع فيها و ما لا يزرع و ما يجب ان يستعمل و مايجب أن يترك فيها، 2) يحتوى على جملة من النوادر و الاتفاقات العجيبة الغريبة؛ خاتمه: يحتوى على جملة من أخبار الأئمة و فضلهم و شرف بنی هاشم على جميع العرب.به نام کتاب در متن آن تصریح شده و در صفحه عنوان نیز چنین آمده: «كتاب نزهة ذوى العقول في نسب آل الرسول صلى الله عليه و سلم تصنيف المولى السيد العالم العلامة الكامل الفاضل النسابة الفهامة انموذج اجداده الطاهرين حيدره المولى المعظم رئيس الرؤساو خطيب الخطباء عماد الدنيا و الدين ابى الحسن ابن الحسن ابن المولى السعيد محيى الدين محمد بن المحيىالعباسی قدس الله روحه».مؤلف، این کتاب را به درخواست یکی از صاحب منصبان نوشته و در ابتدای مقدمه ثانیه-که در انساب است-می‌گوید: «المقدمة الثاني في الأنساب، لما رأيت نجم سعدالسادة العلويين قد أزهر بعدالظلماء و برج عزهم قدأنور في أفق السماء بدوامأيام الملک الصاحب الأعظم المرتضى المعظم افتخار الوزرا سلطان السادة الشرفاء معدن الکرم و الجود نادرة الوجود قطب رحاء السادة العلويين ملاذالضعفاء والمساكين عون الله في الأرضين المخصوص بعنايت رب العالمين تاج الملة و الحق و الدولة والدين عز الاسلام و المسلمين-مدالله له في العمر المديد و العيش الرغيد و لمعة في الخلد ما يريد-لازالت السادة العلويين معضودين بطول بقايه بمحمد النبى و من نباه.أحببت أن أجمع نسبه فى كتاب لاجوز به جزيل الأجر و الثواب و جعلت صدر الكتاب نسب الامام بن الامام الحجة الخلف الصالح الذى بظهوره يقمع الضلال ويبين واضح الحال و ينحل الاشكال، عليه السلام الله عددالرمال، واتبعته بنسبه الشريف و جعلت بعده نسبى ليحصل لى بذلك السعادة الأبدية لافتران نسبى بهذه الأنساب ...».مؤلف پس از نام امام زمان (ع)، اسامی امام ابومحمد حسن علوی، عمیدالوزراء محمد مجل سعید، ملک الوزراء تاج الدین علی را مطرح کرده و پس از آن طبقاتی از سادات را آورده است و سپس به ذکر تاریخ سلاطین و انبیاء پرداخته است.شهید ثانی (-965ق) در حاشیه بر خلاصه علامه حلی، ذیل نام سید مرتضی مطلبی از کتاب حاضر نقل کرده و نام کتاب را «تنزیه ذوی العقول فی أنساب آل الرسول» آورده است.پس از شهید در برخی از منابع شیعی، به نقل از شهید از کتاب مذکور مطالبی نقل شده است، و نام کتاب در الذریعه نیز «تنزیه ذوی العقول ...» ثبت شده است. (ابوالفضل حافظیان) [ایضاح المکنون 639/2؛ رسائل الشهید الثانی 1009/2؛ الذریعه 457/4؛ هدیة العارفین 720/1]