نثر الجوهر على حديث أبي ذر

● نثر الجوهر على حديث أبي ذر / حديث / عربی naṯr-ul jawhar ‘alā ḥadīṯ-i abīḏar شوکانی، محمد بن علی، 1173 - 1250 قمری šawkānī, mohammad ebn-e ‘alī (1760 - 1835) تاریخ تألیف: محرم 1240ق رساله حاضر شرحی است بر حدیث قدسی که ابی‌ذر از پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم نقل نموده است. این حدیث در صحیح مسلم درج شده و نووی در شرح بر صحیح مسلم، آن را به اختصار شرح کرده است. شوکانی در ابتدا متن حدیث را به نقل از صحیح مسلم می‌آورد، پس از آن متن حدیث را به نحوی که ابن ماجه نقل کرده آورده و سپس متن را آن‌گونه که بیهقی نقل نموده، آورده است و پس از تخریج حدیث از مصادر، به بررسی رجال سند حدیث می‌پردازد و آن‌گاه فقرات حدیث را با عناوین «قوله» می‌آورد و در ذیل هر فقره ضمن بحث لغوی، احادیث متعددی در تأیید مضمون آن فقره، از منابع مختلف نقل می‌کند و هر فقره را با جمع‌بندی و بیان احادیث منقوله پایان برده و وارد فقره بعدی می‌شود. شوکانی غرض از شرح این حدیث را، اشتمالش بر قواعد جلیله و فواید جمیله عنوان کرده است. متن حدیث قدسی که شارح از صحیح مسلم نقل کرده، چنین است: «عن أبي ذر رضى الله عنه عن النبى صلى الله علیه و آله و سلم فيما يروى عن ربه عزوجل انه قال یا عبادی انی حرمت الظلم على نفسی و جعلته بينكم محرماً فلا تظالموا، يا عبادی كلكم ضال الا من هديته واستهدونى أهدكم، يا عبادی كلكم جايع الا من أطعمته فاستطعمونى أطعمكم، يا عبادی كلكم عار الا من كسوته فاستكسونى أكسكم، يا عبادی انكم تخطئون بالليل و النها و أنا أغفر الذنوب جميعاً فاستغفرونی أغفرلكم، يا عبادی انكم لم تبلغوا ضرى فتضرونی و لم تبلغوا نفعی فتنفعونی، یا عبادی لو أن أولكم و آخركم و إنسكم و جنكم كانوا على أتقى قلب رجل واحد منكم ما زاد ذلك فی ملکی شیئاً، یا عبادی لو أن أولكم و آخركم و إنسكم و جنكم كانوا على أفجر قلب رجل و احد منكم ما نقص ذلك من ملکی شيئاً، يا عبادی لو أن أولكم و آخركم و إنسكم و جنكم قاموا فی صعيد واحد فسألونى فاعطيت كل انسان مسألته ما نقص ذلك مما عندى الا كما ينقص المخيط اذا دخل البحر، يا عبادی انما هی أعمالكم أحصيها لكم ثم أوفيكم اياها فمن وجد خيراً فليحمد الله عزوجل و من وجد غير ذلك فلا يلومن الا نفسه». دو نسخه از این شرح شناخته شده: 1. نسخه شماره 2362 مکتبه جامع کبیر صنعا در یمن، به خط مؤلف، کتابت شده در محرم 1240؛ 2. نسخه شماره 3887 متحف بریتانی در انگلیس، تصویر حاضر از این نسخه گرفته شده است. [اعلام المؤلفین الزيدية، 967؛ ایضاح المکنون، 624/2؛ الفهرس الشامل للتراث العربی الاسلامی المخطوط، الحديث النبوی و علومه: 1661/3؛ مؤلفات الزيدية: 93/3]