مواهب علیه

● مواهب علیه = تفسیر حسینی = تفسیر کاشفی = المواهب العلية / تفسیر / فارسی mavāheb-e ‘alīye = tafsīr-e hoseynī = tafsīr-e kāšefī = al-mavāheb-ol ‘alīya کاشفی، حسین بن علی، - 910 قمری kāšefī, hoseyn ebn-e ‘alī(- 1505) وابسته به: جواهر التفسير لتحفة الامير = العروس = تفسير الزاهرين = زهراوین؛ کاشفی، حسین بن علی (-910ق) اهدا به: امیر علیشیر نوائی تاریخ تألیف: 2 شوال 899ق تألیف این تفسیر پس از اتمام جلد اول «جواهر التفسیر»انجام شده است. مؤلف درمقدمه می‌گوید: چون جلد اول جواهر التفسير به اتمام رسید وشروع درتألیف مجلدات سه گانه دیگر آن به تأخیر می‌افتاد به خاطرم گذشت که تفسیر وترجمه مختصری از قرآن کریم برای مطالعه حضرت امیرعلیشیر که عاری از تفصیل زیاد باشد عجالتاً به رشته تحریر درآورم تا به موقع فرصت حجاب از چهره مجلدات جواهر التفسير بردارم. تألیف این تفسیر در محرم سنه 897 شروع و در شوال سال 899 خاتمه یافته، و مشهور به تفسیر حسینی نیز می‌باشد. عبارت ذیل را از مقدمه چون مبین طرز وکیفیت این تفسیر است نیز نقل می‌کنیم: «و دراین ترجمه ملاحظه حذف واضمار وتخصیص وتعميم وحقیقت و مجاز واضح آیت بر وجهی که شامل بعضی از وجوه تفسیری باشد مذکور خواهد شد واز اسباب نزول و قصص انبیا آنچه اصح واشهر است به طریق خیرالکلام سمت ذکر خواهد یافت و برخی از سخنان ارباب تحقیق درمحلش صورت تلفیق خواهد پذیرفت و از قرائت معتبره روایت بکر و امام عاصم رحمهماالله که در این دیار صفت اشتهار ورتبه اعتبار دارد ثبت می‌گردد و در بعضی از کلمات که حفص را با او مخالفت است وسخن به سبب آن خلاف تغییری کلی می‌یابد اشارتی می‌رود». وی نخست به ترجمه آیات می‌پردازد و سپس بعضی وجوه تفسیری و اسباب نزول و بعضی قصص اصح و اشهر انبیا علیه السلام را بیان می‌کند و بعضی سخنان اهل تحقیق را می‌آورد. استناد وی در ضبط قرائت آیات بر روایت بکر از عاصم است. این شیوه در خراسان آن روزگار مشهور و معتبر بوده است در مواردی که قرائت حفص معنی کلام را تغییر می‌دهد به آن قرائت مخالف نیز اشاره می‌کند. شیوه نگارش کتاب علی رغم بعضی روایات شیعی به روش اهل سنت است. مؤلف از بسیاری کتب ایشان نام می‌برد هر دو گروه علمای شیعه و سنی او را به مذهب خود می‌پندارد در خصوص این کتاب تراجم شیعه نوشته‌اند که وی چون کتاب را به نام امیر علیشیر که سنی متعصبی بوده تألیف کرده اعتقادات شیعی خود را ابراز نکرده است. مؤلف سه تفسیر به نام «جواهر»، «مختصر جواهر» و «مواهب علیه» دارد که اولی مفصل، دومی خلاصه وسومی نسبتاً متوسط است و به نظر می‌رسد مختصر جواهر وجود خارجی ندارد. آغاز: بسمله الله ولى التوفيق و بالحمد و الثناء التحقيق بعد از تمهید قواعد محامد الهی و تاسیس مبانی ثنا خوانی حضرت رسالت پناهی علیه و علی آله و صحبه صلوة ... عن التناهی نموده می‌شود ... انجام: مطمح انظار علم و عرفان المؤيد بالفتح و النصرة و الملقب الحضره نظم: نظام دولت و ملت علیشیر آنکه یک لمعه ×× بود رخشان از ضمیر مهر تأثیرش ... و در تاریخ اتمام آن رباعی انشاء کرد و ایراد آن در آخر این اوراق مناسب نموده و هو هذا: با خامه که این نامه اقبال نوشت ×× انجام سخن بایمن الفال نوشت گفتم مه و سال و روز و تاریخ نویس ×× فی الحال دوم ز شهر شوال نوشت چاپ: هند، 1279ق، به اهتمام حاج محمد حسین بن مشهدی علی محمد مشهور به توکلی؛ بمبئی، سنگی، 1268، رحلی؛ هند، بمبئی، محمدی، 1357ق، به اهتمام علی بهائی و شرف علی ایندت کمپنی؛ هند، لکنو، نولکشور، 1291 قمری [نسخه‌های منزوی 62/1؛ کشف الظنون 446/1 و 1896/2؛ الذريعة 241/23؛ مشار فارسی 5047/4 و 1528؛ میراث مشترک ایران و هند: 2-221 و 228 و 443] شرح و حواشی: 1- المواهب العلية (مختصر) = مختصر جواهر التفسير؛ کاشفی، حسین بن علی (-910) 2- فرهنگ واژه‌های مواهب علیه؛ امام داد بن محمد 3- مواهب علیه (ترجمه)