شناسنامه کتابشناختی اثر
منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال
manhaj-ul maqāl fī taḥqīq-i aḥwāl-ir rijāl
پیوند کوتاه:
/w/65606
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #65606
پدیدآور / مؤلف:
استرآبادی، محمد بن علی
تاریخ و سده تألیف:
984 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 32، ص 353
تا 360
زبان و قالب:
عربی
ردههای موضوعی:
رجال
عناوین دیگر و همتراز:
الرجال الکبیر
(ar-rijāl-ul kabīr)
محل تألیف:
نجف اشرف
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
استرآبادی سه دوره رجال تألیف نموده است که یکی از آنها به «رجال صغیر» و دیگری «وسيط» و سوم «کبیر» معروف است و نام اصلی کتاب رجال صغیر او «توضيح المقال» و نام اصلی رجال وسيط «تلخیص الاقوال في معرفة الرجال» و نام اصلی رجال كبير او «منهج المقال ...» میباشد که همین کتاب است و بهترین و جامعترین کتب رجالیه میباشد و به همین جهت، مؤلف آن به صاحب رجال شهرت یافته است. در این کتاب حدود 6665 نفر از رجال حدیث معرفی شده اند که تعداد 6025 نفر آنها به نام و 505 تن به کنیه و 68 نفر به لقب و 67 تن از زنان راویه حدیث شناسانده شده اند. اسامی راویان به ترتیب حرفی دقیق و همچنین در معروفین به القاب و کنی و زنانی که راوی حدیث بوده اند این ترتیب رعایت شده است. این کتاب شامل مقدمه و متن و خاتمه است. مؤلف در مقدمه مختصر خود، روش تألیف کتاب و مصادر آن را بیان نموده است، همچنین رموز مجعوله برای اسامی مبارکه خاندان عصمت و کتب و مدارک منقول عنها را ذکر کرده است. خاتمه کتاب شامل ده فائده رجالی است از بیان سفراء ممدوحین و مدعیان بابیت و اشخاص موثقی که توقیعات برای آنها صادر میشده، برخی از طرق شیخ طوسی در کتاب تهذیب و استبصار و سلسله روایتی خود و غیرها.
آغاز اثر
« الحمدلله المتعالی فی عز جلاله عن الاشباه و النظائر المنزه بکمال ذاته عن ادراک الابصار النواظر »
انجام اثر
« وعنه علی ما ذکره الى هؤلاء المشایخ رضی الله عنهم و ارضاهم و جزاهم عن الاسلام و اهله خیرالجزاء بمحمد و آله خیر الوری». »
سوابق و چاپهای اثر
تهران، 1302 و 1306ق، رحلی، چاپ سنگی؛ طهران، سنگی، 1306، رحلی، 411ص (ص14-424)
شروح، حواشی و منظومهها (در فنخا)
اکلیل المنهج في تحقيق المطلب؛ خراسانی، محمد جعفر بن محمد طاهر (1080- 1175ق)
حاشیة رجال میرزا محمد استرآبادی؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
تعليقة منهج المقال = فوائد رجاليه = فوائد بهبهانيه = تعليقة بهبهانية؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
شرح تعليقة منهج المقال = رجال الخاقانی؛ خاقانی، علی بن حسین (1255- 1334ق)
حاشية منهج المقال في تحقيق احوال الرجال
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 198/23-199 و 225/6-226 و 141/10، 145و 198/23 و 42/25
مشار عربیص 929
فهرستگان نسخ خطی حدیث و علوم حدیث 410/1 - 416
مأخذشناسی رجال شیعه، ص 91-93
مصفى المقال ص 430
ریحانة الأدب 364/3
مكتبة امیرالمؤمنین 433/4
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال = الرجال الکبیر / رجال / عربی
manhaj-ul maqāl fī taḥqīq-i aḥwāl-ir rijāl = ar-rijāl-ul kabīr
استرآبادی، محمد بن علی، - 1028 قمری
Estarābādī, mohammad ebn-e ‘alī(- 1619)
تاریخ تألیف: 984- 987ق؛ محل تألیف: نجف اشرف
استرآبادی سه دوره رجال تألیف نموده است که یکی از آنها به «رجال صغیر» و دیگری «وسيط» و سوم «کبیر» معروف است و نام اصلی کتاب رجال صغیر او «توضيح المقال» و نام اصلی رجال وسيط «تلخیص الاقوال في معرفة الرجال» و نام اصلی رجال كبير او «منهج المقال ...» میباشد که همین کتاب است و بهترین و جامعترین کتب رجالیه میباشد و به همین جهت، مؤلف آن به صاحب رجال شهرت یافته است. در این کتاب حدود 6665 نفر از رجال حدیث معرفی شده اند که تعداد 6025 نفر آنها به نام و 505 تن به کنیه و 68 نفر به لقب و 67 تن از زنان راویه حدیث شناسانده شده اند. اسامی راویان به ترتیب حرفی دقیق و همچنین در معروفین به القاب و کنی و زنانی که راوی حدیث بوده اند این ترتیب رعایت شده است. این کتاب شامل مقدمه و متن و خاتمه است. مؤلف در مقدمه مختصر خود، روش تألیف کتاب و مصادر آن را بیان نموده است، همچنین رموز مجعوله برای اسامی مبارکه خاندان عصمت و کتب و مدارک منقول عنها را ذکر کرده است. خاتمه کتاب شامل ده فائده رجالی است از بیان سفراء ممدوحین و مدعیان بابیت و اشخاص موثقی که توقیعات برای آنها صادر میشده، برخی از طرق شیخ طوسی در کتاب تهذیب و استبصار و سلسله روایتی خود و غیرها.
آغاز: الحمدلله المتعالی فی عز جلاله عن الاشباه و النظائر المنزه بکمال ذاته عن ادراک الابصار النواظر
انجام: وعنه علی ما ذکره الى هؤلاء المشایخ رضی الله عنهم و ارضاهم و جزاهم عن الاسلام و اهله خیرالجزاء بمحمد و آله خیر الوری».
چاپ: تهران، 1302 و 1306ق، رحلی، چاپ سنگی؛ طهران، سنگی، 1306، رحلی، 411ص (ص14-424)
[الذريعة 198/23-199 و 225/6-226 و 141/10، 145و 198/23 و 42/25؛ مشار عربیص 929؛ فهرستگان نسخ خطی حدیث و علوم حدیث 410/1 - 416؛ مأخذشناسی رجال شیعه، ص 91-93؛ مصفى المقال ص 430؛ ریحانة الأدب 364/3؛ مكتبة امیرالمؤمنین 433/4]
شرح و حواشی:
1- اکلیل المنهج في تحقيق المطلب؛ خراسانی، محمد جعفر بن محمد طاهر (1080- 1175ق)
2- حاشیة رجال میرزا محمد استرآبادی؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
3- تعليقة منهج المقال = فوائد رجاليه = فوائد بهبهانيه = تعليقة بهبهانية؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
4- شرح تعليقة منهج المقال = رجال الخاقانی؛ خاقانی، علی بن حسین (1255- 1334ق)
5- حاشية منهج المقال في تحقيق احوال الرجال
نسخههای خطی این اثر
86 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
دانشگاه
تهران
|
5984 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 264 | شناسنامه ← |
| 2 |
رضوی
مشهد
|
3642 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 293 | شناسنامه ← |
| 3 |
مجلس
تهران
|
7847 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 478 | شناسنامه ← |
| 4 |
نوربخش
تهران
|
354 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 218 | شناسنامه ← |
| 5 |
مرکز احیاء
قم
|
691/6 | بیکاتب | 1306ق | - | 44 | شناسنامه ← |
| 6 |
مدرسه غرب
همدان
|
843 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 7 |
مرکز احیاء
قم
|
2519 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 326 | شناسنامه ← |
| 8 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
104 | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 9 |
مکتبة الزهراء
اصفهان
|
183 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 580 | شناسنامه ← |
| 10 |
مرعشی
قم
|
10775 | محمد | پنجشنبه 5 صفر1293ق | نسخ | 211 | شناسنامه ← |
| 11 |
رضوی
مشهد
|
38639 | باقر بن حاجی آقا لطیف | 26ربیع الثانی1284ق، برای سرکار حاجی سید محسن | نسخ | 227 | شناسنامه ← |
| 12 |
مسجد اعظم
قم
|
73 | زین العابدین خوانساری | دوشنبه 13 صفر1265ق | نسخ | 238 | شناسنامه ← |
| 13 |
ملی
تهران
|
951 | آقا بابا شهمیرزادی | 1262ق | نسخ | 222 | شناسنامه ← |
| 14 |
مرکز احیاء
قم
|
2629 | خوانساری، حسن بن محمد ابراهیم | 14 رجب1257ق | نسخ | 284 | شناسنامه ← |
| 15 |
گلپایگانی
قم
|
7820-53/30 | محمد حسن بن عبدالحسین کاشانی | 14 شعبان1254ق، تحریر شده برای حاج سید محمد تقی کاشانی | - | 358 | شناسنامه ← |
| 16 |
حجتیه
قم
|
61 | حیدر علی بن محمد حسن حسینی اصفهانی | 1247ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 17 |
مجلس
تهران
|
4465 | محمد جعفر بن محمد مهدی تبریزی اصفهانی | چهارشنبه 15 رجب1244ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 18 |
مجلس
تهران
|
396 معزی | محمد بن میرزا علی شیرازی | یکشنبه2 صفر1244ق | نسخ | 311 | شناسنامه ← |
| 19 |
ملی
تهران
|
2651 | بیکاتب | 1243 و 1244ق | نسخ | 287 | شناسنامه ← |
| 20 |
مجلس
تهران
|
4971 | بیکاتب | با تاریخ 1240ق | - | 389 | شناسنامه ← |
| 21 |
مروی
تهران
|
249 | محمد ابراهیم جیلی | 1229ق | - | - | شناسنامه ← |
| 22 |
مرعشی
قم
|
7921 | محمد صالح بن عبد علی بن عبد الحسین بن فخر الدین الزوین کربلائی | 1228ق | نسخ | 326 | شناسنامه ← |
| 23 |
مسجد اعظم
قم
|
2240 | محمد قاسم بن محمد کاظم | صفر1225ق | نسخ | 440 | شناسنامه ← |
| 24 |
رضوی
مشهد
|
10034 | محمد | 1209ق | نسخ | 363 | شناسنامه ← |
| 25 |
رضوی
مشهد
|
5738 | حاج محمد بن عبدالغنی زاوهی | غره رجب1209ق | نسخ | 232 | شناسنامه ← |
| 26 |
مرعشی
قم
|
14268 | بیکاتب | 1205ق | نسخ | 335 | شناسنامه ← |
| 27 |
دانشگاه
تهران
|
6635 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 320 | شناسنامه ← |
| 28 |
امام عصر
شیراز
|
359 | سید علی بن سید عبد اللطیف حسینی | 27 صفر1195ق | نسخ | 328 | شناسنامه ← |
| 29 |
امام عصر
شیراز
|
ض 351 | سید علی بن سید عبد اللطیف حسینی | 27 صفر1195ق | نسخ | 414 | شناسنامه ← |
| 30 |
رضوی
مشهد
|
3643 | ابراهیم بن محمد حسین | رجب1127ق | نسخ | 531 | شناسنامه ← |