منشآت در ستایش رشیدالدین فضل الله وزیر

● منشآت در ستایش رشیدالدین فضل الله وزیر / ادبیات / عربی - فارسی monša'āt dar setāyeš-e rašīd-od-dīn fazl-ol-lāh-e vazīr نوشته‌هایی است از 102 دانشمند در ستایش از رشید الدین فضل الله وزیر و کتاب توضیحات رشیدی او و تفسیری که بر قرآن نوشته و پاسخ‌ها که به پرسش‌ها داده است به عربی و در بیشتر آنها شعرهای عربی و فارسی آمده است و نویسندگان در آغاز یا انجام آنها از خود یاد کرده‌اند و برخی از آنها تاریخ هم دارد و نام آنها در عنوان هر یک از آن نوشته‌ها است. این نوشته‌ها که تراویده خامه دانشمندان آن زمان است از رهگذر تاریخی و ادبی بسیار سودمند است خود رشید الدین در دیباچه‌ای که بر این نوشته‌های دانشمندان دارد می‌نویسد که این کتاب‌های من هریک جداگانه هم به عربی و هم به فارسی است و وقف قبه ربع رشیدی می‌باشد و متولیان باید آنها را بدهند که باخطی خوش بنویسند و به زربیارایند و مقابله و تصحیح کنند تا نسخه‌های آنها فراوان باشد. این دیباچه در آغاز توضیحات رشیدی دو نسخه ترکیه (ش 2300 و 2322 احمد ثالث) به عربی است و در نسخه ما به فارسی است. محتویات دو نسخه ترکیه عبارت است از: 1. توضیحات؛ 2. مفتاح التفاسیر؛ 3. سلطانیه 4. لطائف. اینک فهرست نام‌های دانشمندان از روی دو نسخه ترکیه که در نسخه ما هم هست: 1. قطب الدین شیرازی به عربی در پایان توضیحات رشیدی در تبریز نیمه‌های شعبان 706ق و یکی دیگر به فارسی در آغاز توضیحات رشیدی در نیمه‌های رجب 707ق؛ 2. شمس الدین عبیدی به عربی؛ 3. نجم الدین محمد الفقعاعی؛ 4. شرف الدین ابوعبدالله الفقعاعی؛ 5. نصیر الدین ابوالفضائل محمد بن ابی الفضائل عبدالحمید تبریزی؛ 6. عدة الدین محمد بن عبدالله بن عتیق تبریزی به عربی؛ 7. نظام الدین یحیی بن عبدالرحمن بن عمر بن علی طیاری؛ 8 نور الدین عبدالرحمن بن عمر بن علی طیاری؛ 9. فخر الدین جندرانی در آغاز سال 706ق با اجازه روایت کتب حدیث و سند خرقه پوشی؛ 10. رکن الدین مطرزی قاضی بانکاره؛ 11. همام الدین تبریزی؛ 12. تاج الدین محمد اخلاطی؛ 13- شمس الدین محمود بن ابی القسم بن احمد اصفهانی؛ 14. عماد الدین نحوی تبریزی؛ 15. صدرالدین قاضی تبریز؛ 16. ناصر الدین واعظ محمد بن ابی سعید بن مسعود حسامی سمرقندی نزدیک به پایان ذیحجه؛ 17. مجدالدین اسمعلیل بن یحیی بن اسمعیل قاضی قضات شیراز؛ 18. برهان الدین قاضی قضات در 21 رمضان 706ق؛ 19. خواجه اصیل الدین طوسی؛ 20. نظام الدین عبدالملک بن احمد بن محمد قاضی قضات؛ 21. قدوة الائمة و العلماء شمس الدین همدانی؛ 22. ملک القضاة و الحکام شمس الدین حسین بن محیی الدین حسن بن ابی الفضائل قاضی تبریز؛ 23. ناصر الشریعة مفتی الممالک افضل ایران نظام الدین بن الرئیس یزدی؛ 24. زین الدین محمد بن محمد کیشی قرشی؛ 25. ضیاءالدین عبدالعزیز بن عبدالعزیز الجلیلی قاضی تبریز؛ 26. جلال الدین فضل الله بن عمر بن محمد ماکی؛ 27. عمادالدین عبیدی؛ 28. نصیرالدین عبیدی؛ 29. فلک الدین عبدالله بن علی بن محمد تبریزی نزدیک به پایان رجب 706ق؛ 30. عضد الدین عبدالرحمن بن احمد مطرزی؛ 31. سیف المناظرین شهاب الدین فضل الله؛ 32. کمال الدین عرب حسن بن داود بن حسن حصفکی کمال عرب در 2شعبان 706ق؛ 33. سیف الدین نبیره صدرجهان بخاری؛ 34. برهان الدین نبیره صدرجهان بخاری حرث بن حسین بن صدر جهان برهانی عمری، در 20رمضان 706ق؛ 35. قاضی السوق الاعظم زین الدین محمد بن حسین بن عبدالکریم سمنانی در 23رمضان 706ق؛ 36. نورالدین حمزة بن رسول رومی نایب قاضی الحضرة؛ 37. نقیب نظام الدین محمد بن سید مهدی بن المرتضی الحسنی؛ 38. فخرالدین جاربرتی(جاربردی)؛ 39. شرف الدین اسحق بن محمود بن محمد عبدالمنعم یمانی قمی؛ 40. سید نقیب محتسب الممالک لطیف الدین؛ 41. فخر الدین سروی؛ 42. جلال الدین عبدالمجید بسطامی؛ 43. شرف الدین دامغانی محمد بن ابراهیم بن ابی اسحق؛ 44. مولانا تارج الدین ابراهیم بن حسین رویانی در 25ذیحجه706ق؛ 45. فخر الدین لر(شعر فهلوی دارد)؛ 46. امین الدین ابی القاسم چاچی؛ 47. قاضی قضات قاضی تبریز؛ 48. قاضی تبریز تاج الدین عبدالله بن عمرو رزقینی؛ 49. جلال الدین عتیقی؛ 50. نصر بن ابی الفرج روذراوی (روذاورذی)؛ 51. شرف الدین عبدالله بن محمد بن عبدالله کرجی قزنينی؛ 52. رکن الدین خواجه علی دارالحدیثی؛ 53. صدرالدین دارالحدیثی؛ 54. برهان الدین عبدالله عبری؛ 55. تاج الدین علی بن یونس دزماری؛ 56. جمال الدین کاشغری صاعد بن محمد بن مصدق گستانی؛ 57. کمال الدین حسن بن محمد بن حسن فارسی؛ 58. نجم الدین علی بن محمد حافظ دامغانی؛ 59. کمال الدین احد بن بریع ابی بکر بن عبدالغفار بن ابی بکر بن البکر کمال زنجانی؛ 60. شرف الدین زاهد بسطامی در 21رمضان 706ق؛ 61. شرف الدین محمد بن عبدالله هاشمی قزوینی؛ 62. شمس الدین قاضی ری محمد بن محمد بن ابی بکر استرابادی رازی در ری؛ 63. ناصر الاسلام ابوالقاسم احمد بن صاعد رویانی قاضی آمل روز دوشنبه 12ربیع الاول 707ق؛ 64. فخرالدین حیدربن محمد جلالی اصفهانی؛ 65. شرف الدین خوارزمشاه بن رحمتشاه بن حمزه و رواوجی؛ 66. قاضی شیراز محد الدین اسمعیل بن یحیی ابن اسمعیل؛ 67. محمد بن محمد بن اسمعیل بن صاعد قاضی اصفهان؛ 68. ملک النقبا عضد الدین محمد بن ابی یعلی بن مجتبی حسینی قاضی یزد در 21رمضان 706ق؛ 69. نظام الدین سید تقی شاه حسینی ابرقوهی؛ 70. فخرالدین عبدالجلیل بن محمد بن عبدالباقی بن احمد بن ظفر بن ابی العباس بن احمد بن ثابت محتسب یزد؛ 71. رشید الدین محمد بن یحیی بن محمد بکری صدیقی دماوندی قاضی دماوند در دهه اخیر رمضان 706ق؛ 72. تاج الدین علی بن محمود بن محمد خراسانی یازری؛ 73. بدرالدین تستری؛ 74. ابی الغر احمد بن محمود بن محمد دینوری؛ 75. ظهیر الدین علی بن امیر علی عسکری؛ 76. نظام الدین طوسی؛ 77. کریم الدین سروی؛ 78. شمس الدین محمد مستخرج؛ 79. صلاح الدین موسی بن یوسف بن علی مقتدی آذربایجان؛ 80 قاضی ساوه عمادالدین احمد بن ابی جعفر ساوی؛ 81 عزالدین امیر قاسم بن علی بن احمد بن علی حمامی؛ 82 ابوالمظفر احمد بن محمد بن احمد ماکی قزوینی؛ 83 ظهیرالدین عبدالمجید بن محمد بن عبدالله ماکی قزوینی؛ 84 نامش سفید است درنسخه‌ها؛ 85 محیی الدین عبدالعزیز بن محمد بن محمود کرمانی شوال 707ق؛ 86. تاج الدین قاضی تبریزی ابومحمد عبدالله بن عمر بن احمد ورزقینی؛ 87 ناصر الدین محمد بن ابی سعد بن مسعود واعظ سمرقندی؛ 88 برهان الدین محمد بن منصور سمرقندی نایب قاضی شیرازی؛ 89 شمس الدین محمد بن محمد بن محمد استر آبادی قاضی ری؛ 90. شرف الدین دامغانی؛ 91. شرف الدین ابوالخیر علی بن محمد زاهدی بسطامی؛ 92. شمس الدین محمد بنمحمد بن محمد ابی عبدالله نظام حسینی قاضی یزدی؛ 93. برهان الدین حرث بن صدرجهان برهانی عمری بخاری؛ 94. کریم الدین محمد بن محمد بن محمد مفسر قزوینی؛ 95. شرف الدی محد بن یحیی بن محمد دماوندی قاضی دماوند؛ 96. شهاب الدین عباس بن ابراهیم بن علی زرد اوی توران پشتی؛ 97. محمد بن محمد بن ماکی قزوینی قاضی همدان؛ 98. ضیاء الدین معبدالعزیز بن عمر بن عبدالعزیز قاضی تبریز؛ 99. نصیرالدین ابوالفضائل بن محمد بن الفضائل قاضی یزد؛ 100. نورالدین عبدالرحمن بن عمر طیاری؛ 101. مجدالدین تورانپشتی. [بنگرید به: 1. گفتار آقای سلطان القرایی درباره کتاب اسئله و اجوبه رشیدی از خواجه رشید الدین فضل الله در نسخه ای که در آن 34 رساله است و از قرن 7است و در آن پرسشها و پاسخها هر دو آمده است (مجله مهر س8ش4ص209-221و ش5ص280-285)؛ 2. مکاتبات رشیدی چاپ لاهور(1945/1364)؛ 3. گفتار آقای دکتر مهدی بیانی در مجله مهر درباره نسخه مورخ 24ذیقعده 708کتابخانه سلطنتی که رسایل رشیدی در آن هست (س8ش9ص502-549)]