مناهج العقول فی شرح منهاج الوصول

● مناهج العقول فی شرح منهاج الوصول / اصول فقه / عربی manāhij-ul ‘uqūl fī š.-i minhāj-il wuṣūl ابن جماعه، محمد بن ابی بکر، 749 - 819 قمری ebn-e jamā‘a,mohammad ebn-e abī bakr (1349 - 1417) وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685ق) شرح استدلالی مزجی متوسطی است بر کتاب «منهاج الوصول» ناصرالدین قاضی بیضاوی، با در نظر گرفتن گفته‌های شارحین دیگر این کتاب ورد و ایراد در آنها. گویا این شرح از ابن جماعه باشد. چلبی از اسنوی نقل کند که: بدانکه مصنف بیضاوی مطالب این کتابرا از «حاصل» تألیف ارموی گرفته و مؤلف «حاصل» مطالب را از «محصول» تألیف فخر رازی (544-606ق) گرفته و او مطالب را از «مستصفی» غزالی (450-505ق) و «معتمد» ابو حسن بصری (21-110ق) گرفته است. چلبی در کشف الظنون پس از معرفی منهاج بیضاوی بسیاری از شرح‌های آنرا برمی‌شمرد که نخستین آنها جاربردی (-746ق) احمد بن حسن تبریزی است و آنرا «السراج الوهاج» می‌نامد، سپس شرح اسنوی (704-772ق) عبدالرحیم بن حسن صاحب المهمات را یاد می‌کند که «نهایة السؤل» نام دارد و سپس شرح عبری فرغانی (-743ق) و شرح اسنوی (-874ق) محمد بن حسن را یاد کرده، می‌گوید: ابن جماعه (-819) حاشیه‌ای بر شرح اسنوی و شرح عبری و شرح جاربردی نگاشته است. چون در نسخه جای گفتگو از این سه تن شارح یا محشی(اسنوی، عبری، جاربردی) بسیار نقل می‌کند، پس حدس زده شده که میان نسخه جای گفتگو و ابن جماعه پیوندی وجود داشته باشد. (علینقی منزوی) آغاز: بسملة، الحمدلله الذی افاض انوار هدایته و انار منار دلالته ... أما بعد فقد حاق علی ذوی التصانیف ... ان کتاب منهاج الاصول للمولى الوالی و الصدر العالی ... ناصر الملة و الدین عبدالله بن ابی القاسم علی بن عمر البیضاوی اعلی الله درجته ... کتاب حاو لمنتخب کل ... کان محتاجاً الى شرح یحل عویصاته ... فانه مع كثرة شارحيه