مکاتبات علم الدین و طوسی

● مکاتبات علم الدین و طوسی / ریاضیات / عربی mokātebāt-e ‘elm-od dīn va tūsī نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) تعاسیف، قیصر بن ابی القاسم، 564-649 قمری ta‘āsīf, qeysar ebn-e abe-l-qāsem (1169-1252) علم الدین قیصر بن ابی القاسم حنفی شامی در نامه‌ای که به خواجه نصیر نوشته از شرح مصادره (خطوط متوازیه) به وسیله سفیلیقیوس سخن گفته و خواجه در پاسخ او می‌گوید: «من این شرح را ندیده‌ام اما بسیار درباره حل این قضیه جستجو مطالعه کرده‌ام و نظری را که در انجام با استفاده از سخن سابقین و ابتکارات خویش به دست آوردم در رسالة الشافیه عن الشک فی الخطوط المتوازیه بیان داشتم و نسخه‌ای از آن را با همین نامه فرستادم». علم الدین قیصر پس از دریافت پاسخ خواجه بار دیگر نامه‌ای نوشته و در این نامه از رساله ثابت بن قره درباره خطوط متوازیه و رساله دیگر او درباره این قضیه و رساله یوحنای کشیش و شرح ابن الهیثم بر مصادرات اقلیدس یاد کرده و الرسالة الشافیه را که خواجه برای او فرستاده بهترین و جامع‌ترین می‌داند و اعتراضاتی چند بر آن ایراد می‌کند. خواجه در پاسخ مفصل که به نامه دوم قیصر می‌دهد اعتراضات او را نیز رد می‌کند. آغاز: ابتداء نامه علم الدین به طوسی: کتب علم الدین قیصر بن ابی القاسم الحنفی من الشام الى مصنف هذه الرسالة ... و مما یعرض على الآراء العالیة ما وقع لی ... آغاز نامه خواجه: و اما القضية التى ذكرها سنيليقوس فى شرح المصادرة المشكلة لكتاب الاصول ... واوردتها فى رسالة سميتها بالرسالة الشافية عن الشك ... آغاز جواب علم الدین به نامه طوسی: فكتب علم الدین قيصر فی جوابه من كلام طويل و اما ما شرف به مولانا مملوكه فى ذلك على ما تضمنته «الشافية عن الشك فى الخطوط المتوازية» فوقف المملوك عليها آغاز نامه خواجه به علم الدین: فكتب مصنف الرسالة دام ظله فی جوابه من كتاب طويل، و اما قوله ان الحكم باستحالة كون كل واحد من الخطين بحيث يقرب و يبعد من الآخر ... انجام: انجام نامه علم الدین به خواجه: فان امكن ان يوجد برهان يدل على وقوع احد الاوتار خارجا عن نقطة ا ليحصل المطلوب. فیضیف مولانا الى سوابق فوائده منعما مفضلا انجام پاسخ اول خواجه به علم الدین: فان الكلام قد ادى الى الاطناب و افضى الى درجة الاملال و الاسهاب انجام نامه دوم علم الدین به خواجه: لكن مولينا قد اسبغ القول فی ذلك و اغنى عن غيره فلتقتصر على فوائده. انجام پاسخ دوم خواجه به علم الدین: و استعمالها فی الهندسة يكون على سبيل المصادرة فحسب. هذا ما اردت ان اعرضه على الآراء الشريفة دامت شرفه چاپ: مدرس رضوی هر دو نامه را عیناً در احوال و آثار خواجه، چاپ دوم، ص 372 – 379 آورده است. [آثار و احوال خواجه، مدرس رضوی، ص 372 – 378]