المقنعة فی الأصول و الفروع

● المقنعة فی الأصول و الفروع / کلام و اعتقادات، فقه /عربی al-muqin‘a fi-l uṣūl-i wa-l furū‘ مفید، محمد بن محمد، 336 - 413 قمری mofīd, mohammad ebn-e mohammad (948 - 1023) «المقنعة» بزرگ‌ترین کتاب فقهی شیخ مفید، بلکه مفصل‌ترین تألیف باقی مانده از اوست که در منابع مختلف به نام‌های گوناگون خوانده شده است، مانند: «الرسالة المقنعة»، «کتاب المقنعة فی الفقه»، «الرسالة المقنعة فی شرایع الاسلام و وجوه القضايا و الأحکام» و «المقنعة فی الأصول و الفروع». شیخ مفید این اثر را به درخواست یکی از امرا که از او با عنوان و دعای «السید الأمیر الجلیل أطال الله فی عز الدین و الدنیا مدته» یاد می‌کند، در فقه فتوایی نگاشته و در آغاز -به شیوه قدما - بحثی کوتاه درباره عقایدی که اعتقاد به آن بر عموم مکلفان واجب است، آورده است.شاگرد برجسته او، شیخ طوسی (460ق) «تهذیب الأحکام» را در شرح و گردآوری روایات مربوط به مسائل «المقنعة» نگاشت. وی این شرح را در حیات استادش آغاز کرد و هنگامی که به اوایل کتاب الصلاة رسید، شیخ مفید وفات یافت.شیخ مفید در پایان کتاب الحج از المقنعة، بخشی را به ذکر انساب و زیارات حضرات معصومین علیهم السلام اختصاص داده و این بخش در برخی از نسخه‌ها به صورت مستقل کتابت شده و با عنوان «کتاب مختصر أنساب النبی و الأئمة و تاریخ مواليدهم و وفياتهم و مواضع مشاهدهم و فضل زيارتهم و شرحها و ما يتعلق بذلك» معرفی شده است. (ابوالفضل حافظیان) آغاز: الحمد الله الذى نهج السبيل الى معرفته و يسر ما دعا اليه طاعته و أعان على شكر منته و نعمته بما ندب اليه من العمل في عبادته ... وبعد فانی متمثل ما رسمه السيد الامير الجليل من جمع مختصر فى الاحكام و فرائض الملة و شرایع الاسلام چاپ: در سال 1274 با کتاب فقه الرضا چاپ گردیده است [الذریعة 124/22؛ مکتبة امیرالمؤمنین 380/4؛ الشیخ المفید و عطاؤه الخالد 130-135؛ مقدمه ای بر فقه شیعه 70] شرح و حواشی: 1- مشیخة تهذیب الاحکام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460) 2- تهذيب الاحكام فى معرفة الحلال و الحرام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460) 3- مشيخة التهذيب و الاستبصار؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460) 4- حاشیة التهذیب = شرح التهذیب؛ عاملی، حسن بن زین الدین (1011-959) 5- حاشیة تهذیب الاحکام = شرح تهذیب الاحکام؛ سبط الشهید، محمد بن حسن (1030-980) 6- شرح تهذیب الاحکام = حاشیة تهذیب الاحکام؛ استرآبادی، محمد امین بن محمد شریف (-1033) 7- مشارق الانوار فی شرح اخبار الائمة الاطهار؛ مجلسی، عبدالله بن محمد تقی (-1084) 8- احیاء الاحادیث فی شرح تهذیب الحدیث؛ مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی (1070-1003) 9- فهرست تهذیب الاحکام؛ تونی، عبدالله بن محمد (-1071) 10- شرح تهذیب الاحکام؛ قزوینی، خلیل بن غازی (1089-1001) 11- حجة الاسلام فی شرح تهذیب الاحکام؛ قمی، محمد طاهر بن محمد حسین (-1098) 12- حاشیة تهذیب الاحکام؛ شیروانی، محمد بن حسن (1033-1098) 13- فهرست تهذیب الاحکام؛ جنابذی، عبدالکافی (-11) 14- فهرست تهذیب الاحکام؛ محمد جعفر (-11) 15- حاشیة تهذیب الاحکام؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1033-1104) 16- ترتیب التهذیب = جامع الاحکام الجسام فی احکام الحلال و الحرام؛ بحرانی، هاشم بن سلیمان (-1107) 17- تنبیه الاریب و تذکرة اللبیب فی ایضاح رجال التهذیب؛ بحرانی، هاشم بن سلیمان (-1107) 18- جامع الاخبار الجسام فی احکام الحلال و الحرام؛ بحرانی، هاشم بن سلیمان (-1107) 19- ملاذ الاخیار فی فهم (شرح) تهذیب الاخبار = شرح تهذیب الاحکام؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1037-1110) 20- حاشیة تهذیب الاحکام؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1037-1110) 21- غایة المرام فی شرح تهذیب الاحکام؛ جزایری، نعمة الله بن عبدالله (1050-1112) 22- کنز الطالب و وسیلة الراغب؛ جزایری، نعمة الله بن عبدالله (1050-1112) 23- مقصود الانام فی شرح تهذیب الاحکام؛ جزایری، نعمة الله بن عبدالله (1050-1112) 24- شرح مشیخة التهذیب؛ حسینی علوی، محمد اشرف بن عبدالحسیب (-1121) 25- حاشیة تهذیب الاحکام = تعلیقة تهذیب الاحکام؛ آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین (-1125) 26- حاشیة تهذیب الاحکام؛ خراسانی، محمد جعفر بن محمد طاهر (1080-1175) 27- انتخاب الجید من تنبیهات؛ السید دمستانی، حسن بن محمد (-1191) 28- توضیح المرام فی شرح تهذیب الاحکام = تنقیح المرام فی شرح تهذیب الاحکام؛ عرفی طالقانی، محمد نعیم بن محمد تقی (-12) 29- من لایحضره المحدث؛ شوشتری، محمد بن علی (-12) 30- حواشی تهذیب الاحکام؛ حسینی موسوی، شبر بن محمد (-12) 31- تهذیب الاحکام (ترجمه)؛ میرزا محمد بن محمد تقی (-12) 32- فهرست تهذیب الاحکام؛ آقامحمد علی کرمانشاهی (1144-1216) 33- شرح و ترتیب مشیخه تهذیب و استبصار؛ استرآبادی، محمد جعفر بن سیف الدین (1198-1263) 34- حدیقة الانظار فی مشیخة الفقیه و التهذیب و الاستبصار؛ حائری، محمد علی بن قاسم (-13) 35- ترتیب اسانید تهذیب الاحکام؛ طباطبائی بروجردی، محمد حسین (1291-1380) 36- فهرست ترتیب التهذیب؛ وقایعی تبریزی، عباسقلی (-14) 37- ترتیب مشیخة تهذیب الاحکام 38- حاشیة تهذیب الاحکام (3 عنوان) 39- الرجال = مشترکات و مشتبهات رجال کتاب التهذیب و الاستبصار 40- شرح المقنعة 41- شرح تهذیب الاحکام 42- فهرست کتاب التهذیب للطوسی