مفتاح الحساب

● مفتاح الحساب / ریاضیات / عربی meftāh-ol hesāb کاشی، جمشید بن مسعود، - 841؟ قمری kāšī, jamšīd ebn-e mas‘ūd(- 1438) اهداء به: الغ بیگ گورکان تاریخ تألیف: 829ق رساله‌ای مفصل دراصول وقواعد ومبانی علم حساب، در یک «مقدمه» و پنج «مقاله»: مقدمه در تعریف و موضوع علم حساب؛ مقاله 1. حساب صحاح مشتمل بر شش باب؛ 2.حساب کسور مشتمل بر دوازده باب؛ 3. طریق حساب منجمین مشتمل بر شش باب؛ 4. المساحة، مشتمل بر مقدمه در تعریف مساحت و نه باب؛ 5. استخراج المجهولات بالجبر و المقابله و الخطائین. مشتمل بر چهار باب. وی این کتاب را پیش از رصد سمرقند برای الغ بیگ گورکان نگاشته و زیج تسهیلات را در همان شهر، و زیج خاقانی را برای شاهرخ در 816ق و «محیطیه» را در شعبان 827ق ساخته است. آغاز: الحمدلله الذی تفرد بابداع الاحاد، و توحد بتألیف صنوف الاعداد ... اما بعد فان احوج ... جمشید بن مسعود بن محمود الطبيب الكاشاني ... انجام: رابع الاعشار بعينه، مثل ماهر، و ذلك هو المطلوب، و هذا آخر ما اردنا ايراده. تم كتاب المفتاح الحساب المنسوب. چاپ: مشار عربی، ص 880؛ قاهره، دار الكاتب العربی للطباعة، محقق احمد سعید الدمرداش و محمد الحفنی الشیخ، چاپ اول، 357ص، 1388ق؛ سنگی، تهران، 1306ق، خشتی، 249ص، (صص1-249)؛ مشار عربی ص 880؛ ایران، تهران، 1306ق، با تصحیح و مقابله فرج الله حسینی، سنگی، خشتی، 16ص [کشف الظنون ج 2-479؛ بروکلمان 211/2؛ الذریعة 326/21؛ ریحانة الادب 256/4] شرح و حواشی: 1- مفتاح الحساب (مختصر) = تلخیص المفتاح؛ کاشی، جمشید بن مسعود (-841) 2- نهاية الايضاح فی شرح باب المساحة من المفتاح؛ بیرجندی قاینی، محمد علی بن محمد اسماعیل (1224-1305) 3- حاشیة مفتاح الحساب؛ بیرجندی قاینی، محمد علی بن محمد اسماعیل (1224-1305) 4- شرح تلخیص المفتاح(4عنوان)