مفاتیح الادب فی تواریخ العرب

● مفاتیح الادب فی تواریخ العرب / تاریخ ایران / فارسی mafātīh-ol adab fī tavārīx-el ‘arab سدیدالسلطنه، محمدعلی بن احمد، 1291-1362قمری sadīd-os-sāltane, mohammad ‘alī ebn-e ahmad (1874 - 1943) اهدا به: مظفر الدین شاه (1313-1324ق) تاریخ تألیف: 1314ق مؤلف کتاب یعنی محمد علی خان پسر حاجی احمد خان سرتیپ سال‌ها در نواحی جنوب ایران و بنادر خلیج فارس به وزارت و امارت اشتغال داشته و یادداشت‌هایی درباره تاریخ و جغرافیای مناطق جنوب ایران به این شرح فراهم آورده است: 1. دیباچه؛ 2. مفتاح الاول: فی تاریخ مملکت العمان و ما یتعلق به محتویه علی ابواب و فصول و خاتمه و تتمیم: باب 1) در حدود و مساحت و تعیین فراسخ بلدان و بنادر عمان مشرقی: فصل در بیان بعضی متعلقات و وقایع مداین و بلاد مزبوره، فصل در اسامی قبایل و طوایف ساکنین در مملکت عمان،فصل در معلومات تاریخیه عمان مشرقی و شمالی قبل از تسلط یعاربه،فصل در بیان عمان شمالی ومشایخ حالیه؛ باب 2) در ابتداء تسلط یعاربه در مملکت عمان و انقراض آنها؛ باب 3) در بدو دولت آل بوسعید و به این سلاطین آن طبقه مشتمل بر چند فصل در بیان سلطنت سید محمد بن سعید در مسقط و عمان و زنگبار و سواحل: فصل ذکر سلطنت سید سلطان ابن سید احمد،فصل در سلطنت سید سعید پسر سید سلطان،فصل در بیان مصالحه نامه ایران و مسقط،فصل در سلطنت سید ثوینی در مسقط و عمان،فصل در سلطنت سید ترکی در مسقط و عمان،فصل در سلطنت سید ماجد در زنگبار و سواحل،فصل: در سلطنت سید برغش در زنگبار و سواحل،فصل در احوال حاجی احمد خان پدر مؤلف،فصل در بیان بنادر منتزعه و منازع فیه مملکت مسقط و عمان و بندر مکلا و بندر گوادر و بندر چاه بهار و بند رئیس و خور الزوراء،فصل در بیان عرض و طول و سایر احوال بعضی از بنادر مملکت عمان؛ تبصره: فصل در اسامی بنادر میان مسقط و بصره،فصل در بیان بندر قطر، دراعراب و اوزان و حروف و معانی غیر مصطلحه؛ خاتمه: در احوال مؤلف؛ تتمیم: در امامت امامان مسقط و زنگبار بعد از اقتدار دولت انگلیس در آن ساحت،فصل: در سلطنت سید فیصل در مسقط و عمان،فصل: در امامت ائمه اربعه در مملکت زنگبار و سواحل. (عبدالله انوار)رساله در زمان صدارت میرزا علی خان امین الدوله صدر اعظم مظفرالدین شاه قاجار به رشته تحریر کشیده شده و در دو صفحه بدایت این رساله تقریضی از میرزا محمد حسین خان ملقب به ذکاء الملک فروغی مشاهده می‌شود که اطلاعات صحیحه و معلومات گرانبهای مؤلف این رساله و پدرش را در علم تاریخ و جغرافیا و انساب و غیره را ستوده‌اند. آغاز: بسمله، یا من ینال و یفوز ذاکر اسمائه و قائل صفاته الی السعادة العظمی ممن تمسک بحبل طاعت مظاهره. انجام: و ما در غالب مواقع باصطلاح قوم رفتار نموده از آنها بسلطنت و سلطان یاد کردیم. چاپ: ایران، تهران، 1315ق، سنگی، رقعی، 17+2ص، با تقریظ میرزا محمد حسین خان ملقب به ذکاء الملک متخلص به فروغی [راهنمای کتاب 55/18 و 557؛ الذریعه 299/21؛ مشار 1466؛ فهرستواره منزوی 1084/2]