مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب

● مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب / نحو / عربی muġn-il labīb ‘an kutub-il a‘ārīb ابن هشام، عبدالله بن یوسف، 708 - 761 قمری ebn-e hešām, ‘abd-ol-lāh ebn-e yūsof (1309 - 1360) اهدا به: آقا میرزا علی تاریخ تألیف: ذیقعده 756ق؛ محل تألیف: مکه مکرمه به‌طوری که مؤلف خود در آغاز دیباچه کتاب مغنی شرح داده است به سال 749ق کتابی در فن اعراب هنگام اقامت خویش در مکه تألیف کرده بوده است. نسخه آن کتاب را در مراجعت از مکه به مصر از دست می‌دهد و سپس به سال 756ق (پس از 7 سال) باز سفر دیگری به مکه می‌کند و در آنجا این کتاب را به بهترین سبک و اسلوب تصنیف می‌نماید. کتاب مغنی در عصر مؤلف اشتهار یافت و مورد توجه و استقبال فراوان قرار گرفت تا آنجا که نقل شده است شمس الدین فناری فرزندان خود را به فراگرفتن این کتاب توصیه می‌کرده است. به همین دلیل نیز گروهی از دانشمندان و ارباب فن ادب آنرا شرح کرده‌اند و یا بر آن تعلیق نگاشته‌اند. کتب بسیاری نیز درباره شواهد مغنی تألیف گردیده است و می‌توان گفت مغنی از لحاظ تعداد شروح و تعلیقات در میان کتب ادبی بی‌نظیر و یا کم‌نظیر می‌باشد. در هشت «باب» و در دو «قسم»: قسم اول در مفردات، قسم دوم در جمل و توابع آن؛ باب 1. تفسیر المفردات و ذکر احکامها؛ 2. ذکر الجمل و ذکر اقسامها و احکامها؛ 3. ذکر ما یتردد بین المفردات و الجمل و هو الظروف و الجار و المجرور و ذکر احکامها؛ 4. ذکر احکام یکثر دورها و یقبح بالمعرب جهلها؛ 5. ذکر الاوجه التی یدخل علی العرب الخلل من جهتها؛ 6. التحذیر من امور اشتهرت بین العربین و الصواب خلافها؛ 7. کیفیة الاعراب؛ 8. ذکر امور کلیة. مطالب این کتاب را با شواهدی از آیات و اخبار و اشعار فصحا و بلغا بیان داشته است. آغاز: بسمله، حمدله، صلات. قال الشیخ الامام ... اما بعد حمدالله علی افضاله و الصلاة و السلام علی سیدنا محمد و علی آله ... انجام: دخول بعضها علی بعض فی معناه لجاء من ذلك أمثلة كثيرة و هذا آخر ماتیسر ایراده فی هذا التألیف فأسأل الله الذی من علی بانشائه و اتمامه ... و ان يفعل ذلك بأهلى و أحبائی و جميع المسلمين ... محمد نبى الرحمة الكاشف فی یوم المحشر بشفاعته الغمة و علی آله الهادین اصحابه الذين شادوالنا قواعد الدین و ان يسلم تسليما كثيرا الى یوم الدین و الحمدالله رب العالمین چاپ: مکرر در ایران و مصر و هندوستان چاپ شده است؛ مشار عربی، صص 877-878؛ تهران، سنگی، 1271ق، وزیری بزرگ، 362ص؛ 1300ق، رحلی، 366ص؛ ایران، 1292ق، 367ص؛ ایران، سنگی، 1312، رحلی، 367ص؛ ایران، سنگی، 1300، رحلی، 366ص [کشف الظنون، 1751/2؛ ظاهریه، نحو 474؛ معجم المطبوعات 273؛ ریحانة 274/8؛ الاوقاف العامة موصل 120/2 و 195 و 180/3 و 126/4؛ دنا 9: 962-969 (250 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح مغنی اللبیب = شرح رضی؛ رضی الدین استرآبادی، محمد بن حسن (-686) 2- تحفة الغريب فی الکلام علی مغنی اللبیب = تحفة الغريب بشرح مغنی اللبیب = شرح مغنی اللبیب؛ ابن دمامینی، محمد بن ابی بکر (827-763) 3- المنصف من الکلام علی مغنی ابن هشام = حاشیه مغنی؛ اشمونی، احمد بن محمد (801-872) 4- شرح شواهد مغنی اللبیب؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911) 5- منتهی امل الادیب من الکلام علی مغنی اللبیب؛ ابن ملا، احمد بن محمد (937-1003) 6- مغنی اللبیب عن کتب الاعاريب (منتخب)؛ حسینی طباطبائی، محمد اشرف بن حبیب الله (-11) 7- مغنی اللبیب (مختصر) = مختصر المغنی؛ مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح (-1120) 8- غناء الادیب فی فهم مغنی اللبیب = اغناء الادیب؛ قزوینی، محمد مهدی بن علی اصغر (-1129) 9- طرائف الاعراب؛ کرمانی سیرجانی، محمد بن عبدالباقی (-12) 10- حاشیة مغنی اللبیب؛ شمس الدین (-12) 11- لباب مغنی اللبیب عن کتب الاعاريب؛ حسینی قزوینی، محمد بن محمد صادق(-12) 12- حاشیة مغنی اللبیب؛ سنباوی، محمد بن محمد (1154-1232) 13- غنیة الادیب فی شرح مغنی اللبیب؛ بغدادی، درویش علی بن حسین (1220-1277) 14- شواهد مغنی اللبیب؛ یزدی حائری، محمد باقر بن مرتضی (1298-1239) 15- التحفة الغریب لتقريب آیات مغنی اللبیب الى فهم كل ادیب اریب؛ بافقی، حسین بن علی (-13) 16- فوائد اللبیب من علم الاعاريب؛ بانی قلع دزدی، محمد بن محمد مؤمن (-13) 17- خلاصة المغنية؛ بانی قلع دزدی، محمد بن محمد مؤمن (-13) 18- مجموعة الفرائد فی شرح ابیات الشواهد؛ شریف، محمد رفیع (-13) 19- ذخيرة الأدیب فی تلخیص مغنی اللبیب؛ موسوی، احمد بن محمد (-13) 20- شرح شواهد مغنی اللبیب؛ نوری، علینقی (-13) 21- الفريدة = شرح شواهد مغنی اللبیب؛ یزدی، محمد سمیع بن محمد علی (-13) 22- شرح شواهد مغنی اللبیب؛ حسینی مرندی، اسماعیل بن نجف (-1318) 23- حاشیة مغنی اللبیب؛ سامنی ملایری، قاسم (-14) 24- شرح مغنی اللبیب؛ بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد (-15) 25- شرح شواهد مغنی اللبیب؛ نجومی، مرتضی بن محمد جواد (-1307) 26- منتهى الاديب في خلاصة مغنى اللبيب؛ صوفی، تهور علیشاه 27- لباب المغنى نظم مغنى اللبیب؛ ابوالنجاء مصری 28- مغنى اللبیب (منظومة)؛ دکاشیخانی، عبدالرحمن بن حامد 29- حاشیة مغنی اللبیب(2عنوان) 30- شرح شواهد المغنی(2عنوان) 31- شرح شواهد مغنى اللبیب(2عنوان) 32- شرح شواهد مغنی اللبیب (مختصر)(2عنوان) 33- شرح مغنی اللبیب(4عنوان) 34- شرح و ترکیب اشعار و آیات مغنی اللبیب 35- شواهد مغنی اللبیب(3عنوان) 36- مغنی اللبیب (مختصر)