اصطلاحات صوفیان

● اصطلاحات صوفیان = اصطلاحات صوفیه / عرفان و تصوف / فارسی estelāhāt-e sūfīyān = estelāhāt-e sūfīye عبدالرزاق کاشی، عبدالرزاق بن احمد، -736؟ قمری ‘abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad (-1336) رساله کوتاهی است در بیان اصطلاحات صوفیان که از تألیفات عبدالرزاق کاشانی دانسته شده است، در این صورت ترجمه یا گزارشی از آن خواهد بود چون رساله کاشانی عربی است. در فهرست مجلس این رساله تألیف محمد حسین معرفی شده است. تحریر عربی آن در دو بخش است: 1. بیان مصطلحات به ترتیب حروف ابجد، 2. تفریعات مقامات صوفیه. کتاب حاضر ترجمه‌ای است با تلخیص از بخش نخست آن کتاب. در این ترجمه دو بار از شرح مؤلف (یا مترجم) بر کتاب فصوص یاد شده است و حال آن که کاشی در اصل کتاب از آن یاد نمی‌کند. در اول آن ــ پس از خطبه و پیش از آغاز ترجمه اصطلاحات کاشانی ــ پاره‌ای از مصطلحات عرفا و شعراء بیان شده است که در اصل رساله عبدالرزاق کاشانی وجود ندارد، این مقدمه چنین شروع می‌شود: «تصوف تصفیه قلب است» (آغاز1). بسیاری از نسخه‌هایی که در زیر می‌آید تنها همین مقدمه است با تفاوت‌های اندک و تقدم و تأخر در برخی از الفاظ و اصطلاحات که در نسخه‌ها و فهرست‌ها با نسبت به شاه نعمة الله و کاشانی آمده است. در میان ترجمه‌های فارسی «اصطلاحات الصوفیه» عبدالرزاق کاشی تنها ترجمه شاه نعمة الله مطابقت کامل با اصل دارد و نیز شامل ترجمه هر دو بخش آن کتاب است. آغاز: [آغاز خطبه] 1. لآلی اعالی حمد و سپاس نثار منعمی سزد که دلهای عارفان را مخزن جواهر اسرار گردانید ... اما بعد مکشوف ضمایر ارباب بصائر باد که چون ادراک معانی عبارت ... عبدالرزاق کاشی گهرپاشی نموده ... تصوف تصفیه قلب است [آغاز ترجمه متن اصطلاحات: فصل در مصطلحات صوفیه الف اشارتست به ذات احدیت حق من حیث هی و الى الاشیاء فی ازل الازال و ذات الهی است من حیث هی هی از غیر اعتبار صفتی] 2. [آغاز مقدمه‌ای که بعد از خطبه آمده] تصوف عبارت است از تصفیه قلب از کدورات قالب. دنیا عبارت است از آنچه بنده را از راه خدا باز دارد. زهد عبارت است ... جمع الجمع عبارت از مرتبه انسان کامل است. هو امیل نفس است انجام: 1. [پایان ترجمه] حقا که مصطلحات این طایفه بحسب مقامات سلوک بسیار است و بیشتر این مقامات در شرح فصوص الحکم با مناسبات ماخذ آن گفته‌ام و بالله الهدایة 2. [پایان مقدمه] پاکبازی عبارت از توجه خالص است که نه در اعمال ثواب خواهد و نه در مآل مرتبه بلکه خدای تعالی خواهد و بس چاپ: بمبئی، 1312ق، سنگی [الذریعة 122/2؛ ریحانة الادب 34/5؛ نسخه‌های منزوی 1035/2؛ فهرستواره منزوی 88/7 (26 نسخه داخلی)؛ دنا 1044/7 (81 نسخه)؛ دانشگاه تهران 2261/6 (در آن جا احتمال داده شده مترجم محمد دهدار باشد)؛ مجلس 114/22-115و25/11 (با انتساب به محمد حسین)]