معانی الاخبار

● معانی الاخبار / حدیث / عربی ma‘āni-l axbār شیخ صدوق، محمد بن علی، 311؟ - 381 قمری šeyx-e sadūq, mohammad ebn-e ‘alī (924 - 992) تاریخ تألیف: 331ق معانی الاخبار از کتب نفیسه حدیثی شیعه است. در این کتاب، لغات مشکله اخباری که از پیغمبر (ص) یا یکی از امامان نقل شده، و یا جملات و عباراتی از آنها که تفسیرش روشن نیست و یا کلمات و لغاتی که در تداول، معنی معروفی دارد و در روایات برای معنی و منظور خاصی به کار برده شده است، با استناد باخبار و احادیث، مورد تفسیر و شرح قرار گرفته است. در آخر کتاب چند خطبه از خطب نهج البلاغه «از لحاظ لغات و معانی مشکله» و سپس نامه ام سلمه به عایشه (به هنگام خروج عایشه به بصره برای برانگیختن جنگ جمل) تفسیر گردیده است، و در پایان یک باب مفصل به نام «باب النوادر» دارد.مصنف در دیباچه، ضمن آن که به سبب تألیف کتاب اشاره کرده، دقت و تحقیق کامل را در مورد روایات لازم شمرده و در این باره به چندین خبر صحیح و جالب، استناد کرده و از آن جمله روایتی است که به‌وسیله حضرت محمد باقر (ع) از حضرت صادق (ع) نقل کرده و خلاصه‌اش این است: «درجات و مقامات پیروان مکتب ما را از روی مقدار آشنایی و معرفت آنان به حقایق اخبار قیاس کن نه کمیتروایاتشان از ما. در کتابی از علی (ع) دیدم که ارزش هر کسی به معرفت او است، و خداوند تعالی با هر کس به مقدار عقل و ادراکش حساب خواهد کرد». در این کتاب از علل الشرایع و الاحکام و الاسباب (باب 26) و کتاب التوحید (420) خود او یاد کرده است.این کتاب در دو جزواست: 1. الدرایات، 2. الغایات: نخستین 181 باب و در دومی 245 باب و رویهم 426 باب است. آغاز: بسمله، حمد له؛ ابواب الكتاب الباب الذى من اجله سمينا هذا الكتاب معانى الاخبار قال الشيخ ابوجعفر ... انجام: و قد سمى الله المؤمنين بالعمل الصالح مؤمنين و لايسم من ركب الكبائر و ما وعد الله تعالى عليه النار فی قرآن و لا اثر فلا تسميهم بالايمان بعدذلك الفعل.تم چاپ: ایران، تهران، 1312ق، سنگی، وزیری، 12ص(صص296-307) در هامش؛ ایران، تهران، کارخانه کربلایی محمد حسین، 1305ق، سنگی، وزیری، 10ص، به سعی و اهتمام میرزا محمد حسین چراغچی باشی؛ 1311ق، رحلی، 203ص؛ به تصحیح آقای علی اکبر غفاری مورخ 1361ش، جزء منشورات جامع مدرسین به چاپ رسیده [الذریعة 204/21؛ ریحانة الأدب 439/3 و 434/3؛ بروکلمان، ذیل 321/1؛ كشف الحجب 533؛ ایضاح المكنون 505/2؛ هدية العارفين 53/2؛ مكتبة امیرالمؤمنین 336/4] شرح و حواشی: 1- ترتیب اسانید معانی الاخبار؛ طباطبائی بروجردی، محمد حسین (1380-1291) 2- معانی الاخبار (منتخب)؛ حسینی، امین بن عبدالعظیم (13-14) 3- معانی الاخبار (ترجمه)؛ محمد آبادی، محمد ابراهیم بن محمد علی 4- ترتیب معانی الاخبار؛ بحرانی اوالی، یوسف بن محمد 5- معانی الاخبار (ترجمه)