معاد

● معاد / کلام و اعتقادات / فارسی ma‘ād تنکابنی، احمد بن ابی الحسن، ق13 قمری tonekābonī, aḥmad ebn-e abī ḥasan(- 19c) رساله‌ای است نسبتاً کوتاه که به تطبیق برخی موضوعات و مفاهیم اخروی و معاد به‌صورت روحانی آن پرداخته و معتقد است که همان‌گونه که در شرع بر معاد جسمانی تأکید شده، بر معاد روحانی نیز اشارات وافیه وجود دارد و موضوعاتی همچون قبر و فشار قبر، نکیر و منکر، درهای بهشت و دوزخ در قبر، معنای برزخ، بعثت، حشر، قیامت و معاد، نامه اعمال، میزان، اصناف خلق در روز قیامت، میزان، صراط، جنت، ابواب بهشت و جهنم و مکان جهنم سخن می‌گوید و تمامی آنها را به‌صورت روحانی توجیه می‌کند. این رساله با عنوان «معاد» و از نویسنده‌ای ناشناس در گنجینه بهارستان به چاپ رسیده ولی نسخه‌ای در کتابخانه مدرسه فیضیه دارد که فهرست‌نگار آن را از احمد بن ابی الحسن تنکابنی دانسته که ما اطلاعی از او نیافتیم. متن این رساله نشان می‌دهد که مؤلف آن فردی فاضل بوده است. آغاز: الحمدلله رب العالمين اما بعد چنانکه شرع مبین بر معاد جسمانی و همه احوال آن بتفصیل دلالت ظاهر نموده باصل معاد روحانی و بعضی از خصوصیات او نیز باطنا اشارات وافیه بلکه تصریحات شافیه فرمودهو اگر کسی خواهد تطبیق ظاهر و باطن به آسانی تواند و اگر در این رساله به بعضی از آنکه نمونه باشد از تمامش اشاره شود شاید اینقدر منکر نباشد ان شاء الله تعالى. قبر و فشار قبر اشاره باشد به آثار و عادات لذات و شهوات بدنی حیوانی ... انجام: این اشاره بود به تطبیق بعضی از احوال معاد جسمانی و روحانی و اگر کسی خواهد که همه خصوصیات هر دو را از این راه تطبیق توان نمود ظاهر و باطن به هم پیوسته. دست پرده دار جناب الهی مرحمت واسعه نامتناهی حضرت مقدس رحمة للعالمين و ابواب رحمت و بواب جنت اهل بیت طاهرین - صلوات الله و سلامه عليهم اجمعين- را شفیع ما بیچارگان گرداند و این ارواح خسیسه را به فضل و شفقت خود و محبت و شفاعت ایشان از همه مراتب و درکات شدت این زندان و ظلمت این نیران رهاند و به اعلی درجات قرب و رحمت و اسنی منازل جوار و جنت قدس خود رساند. بحق محمد و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمين. انا عبدالضعيف الذليل. چاپ: این رساله با عنوان«معاد» و بر اساس نسخه مجلس که تنها نسخه فرض شده و بدون نام مؤلف در گنجینه بهارستان، بخش حکمت، به کوشش سید محمد یوسفی، صص 399- 411 چاپ شده است [فهرستواره منزوی 235/6 ناشناس و به احتمال نگارنده آن را، مؤلف «فرح السالکین» دانسته است؛ فهرستواره منزوی 534/9]