المطول فی شرح تلخیص المفتاح

● المطول فی شرح تلخیص المفتاح = مطول / بلاغت / عربی al-muṭawwal fī šarh-i talxīṣ-il miftāḥ = muṭawwal تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 - 792؟ قمری taftāzānī, mas‘ūd ebn-e ‘omar (1323 - 1390) وابسته به: تلخیص المفتاح فی المعانی و البیان؛ خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739ق) اهدا به: معز الدین ابی الحسن محمد کرت تاریخ تألیف: چهارشنبه 11 صفر 748ق؛ محل تألیف: هرات سراج الدین ابی یعقوب بن ابی بکر بن محمد سکاکی (-626ق) کتاب جامعی در انواع ادب به جز لغت نگاشته است به نام «مفتاح العلوم» که در سه «قسم» است: 1. صرف، 2. نحو، 3. معانی و بیان و بدیع. قسم سوم این کتاب را شیخ جلال الدین محمد بن عبدالرحمن قزوینی شافعی معروف به خطیب قزوینی یا خطیب دمشقی خلاصه کرده است و به نام «تلخیص المفتاح» موسوم داشته است. سپس این خلاصه (یعنی تلخیص المفتاح) را تفتازانی دو مرتبه شرح کرده است که یک مرتبه شرحی مفصل و مزجی بوده است که همین اثر حاضر است. مؤلف شرح مختصر و گزیده‌ای از آن را نیز تألیف نموده که به «مختصر المعانی» معروف گشته است. هردو شرح چاپ شده و سال‌ها جزو کتب درسی طلاب علوم دینی بوده است. آغاز: بسمله، رب يسر و تمم باخير، الحمد لله الذي الہمنا حقايق المعانی و دقایق البيان ... ان اشرح کتاب تلخيص المفتاح المنسوب الى ... محمد بن عبدالرحمن القزويني الخطيب بجامع دمشق ... انجام: ولايمكن الاطلاع على كنهها الا لعلام الغيوب وهذا ما اردنا جمعه من الفوائد و نظمه من الفرائد مع توزع البال و تشتت الأحوال وتفاقم الاحزان ... و تواتر حوادث اورثت الطبع ملالا و الخاطر کلالاً لكن الله حكمته قد وقفنا للاتمام و رزقنا للفوز بهذا المرام و تهيا الفراغ من نقله الى البياض فى يوم الاربعاء الحادى عشر من صفر ... بمحروسة خوارزم فالحمد لله على التوفيق و منه الهداية الى سواء الطريق و الصلوة على نبيه خير البرية وآله واصحابه ذى النفوس الذوية وسلم تسليماً كثيراً. چاپ: فهرست عربی مشار، ص 859-860؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1280ق، رحلی، 395ص؛ استانبول، مطبعة عامره، 441ص، 1286ق؛ قاهره، مطبعة السعاده، 1343ق؛ ایران، سنگی، 1301، رحلی، 386ص [الذريعة 220/25؛ کشف الظنون 474/1؛ معجم المطبوعات 637/1-638؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 413/1؛ فهرست عربی مشار ص 859-860؛ مكتبة اميرالمؤمنين 327/4 و 325/4؛ الاوقاف العامة موصل 203/2 و 131/4؛ دنا 740/9-756 (581 نسخه)] شروح و حواشی: 1- حاشية المطول = حاشية شرح تلخيص المفتاح = حاشیه میر بر مطول؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816) 2- حاشية المطول؛ سیرامی، یحیی بن سیف (-833) 3- حاشية المطول؛ حلبی، محمد بن عمر (-850) 4- الحاشية على مسألة «ما أنا قلت» = حاشية حاشية الشريف على المطول؛ قوشچی، علی بن محمد (-879) 5- حاشية المطول؛ ملا خسرو، محمد بن فرامرز (-885) 6- حاشية المطول = حاشية شرح تلخيص المفتاح؛ ابن فناری، حسن بن محمد شاه (840-886) 7- حاشية ديباجة المطول؛ ابن فناری، حسن بن محمد شاه (840-886) 8- حاشية المطول = حاشية شرح تلخيص المفتاح؛ لیثی سمرقندی، ابو القاسم بن ابی بکر (-888) 9- شرح شواهد المطول؛ سمرقندی، نصرالله بن عبدالمؤمن (-9) 10- حاشية المطول؛ هروی، ملاعلی (-9) 11- حاشية المطول = حاشية خطائى على تلخيص المفتاح؛ خطایی، عثمان بن عبدالله (-901) 12- حاشية المطول؛ حفید تفتازانی، احمد بن یحیی (-916) 13- حاشية مبحث تقديم المسند اليه من المطول؛ حفید تفتازانی، احمد بن یحیی (-916) 14- حاشية مبحث تقديم المسند اليه من المطول؛ عصام الدین اسفراینی، ابراهیم بن محمد (873-951) 15- حاشية حاشية المطول؛ ملا عبدالله بن حسین یزدی (-981) 16- شرح خطبة المطول؛ ملا عبدالله بن حسین یزدی (-981) 17- حاشية حاشية المطول = حاشیه میرزا جان بر مطول؛ میرزا جان باغنوی، حبیب الله (-994) 18- المعول فی شرح شواهد المطول؛ حویزی، عبد علی بن ناصر (-1053) 19- حاشية المطول؛ سلطان العلماء، حسین بن محمد (1001-1064) 20- حاشية المطول؛ سیالکوتی، عبدالحکیم بن شمس الدین (-1067) 21- حاشية المطول؛ محقق خوانساری، حسین بن محمد (1016-1099) 22- شرح المطول = حاشية المطول؛ محمد هاشم (-11) 23- شرح شواهد المطول؛ فارسی، محمد بن محمد (-1134) 24- زبدة العربية؛ فاضل هندی، محمد بن حسن (1062-1137) 25- حاشية المطول؛ استرآبادی، محمد مهدی بن محمد شفیع (-1259) 26- مطول (ترجمه)؛ محمد علی بن محمد باقر (-13) 27- شواهد المطول؛ تنکابنی، محمد بن سلیمان (1234-1302) 28- حاشية المطول؛ تنکابنی، محمد بن سلیمان (1234-1302) 29- شرح المطول؛ تقوی بهبهانی، ضیاء الدین (1320-1388) 30- شرح شواهد المطول؛ کاشانی بیدگلی، محمد بن عبدالوهاب (2 عنوان) 31- حاشية حاشية المطول؛ عبدالرحمن بن لطف الله 32- حاشية المطول؛ عبدالکریم 33- ترجمان الابيات؛ مازندرانی، حسینعلی بن سمیع 34- تعلیقات قادریه = حاشية حاشية المطول؛ مولوی قادر بخش 35- حاشية المطول؛ مازندرانی، حسین 36- حاشية المطول (34 عنوان) 37- حاشية المطول و حاشية المختصر 38- حاشية حاشية الجرجانی علی المطول 39- حاشية حاشية الچلبی علی المطول 40- حاشية حاشية المطول 41- حاشية خطبة المطول 42- حاشية ديباجة المطول 43- حاشية شرح تلخيص المفتاح (7 عنوان) 44- شرح المطول 45- شرح خطبة المطول (2 عنوان) 46- شرح شواهد المطول (4 عنوان) 47- شواهد البدیع من المختصر و المطول 48- شواهد المطول 49- مطول (ترجمه)