مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة

● مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة / عرفان و تصوف، حدیث، اخلاق / عربی miṣbāḥ-uš šarī‘a wa miftāḥ-ul ḥaqīqa ؟ جعفر بن محمد (ع)، امام ششم، 80 - 148 قمری ja‘far ebn-e moḥammad, emām-e šešom (700 - 766) گفته‌های کوتاهی است منسوب به حضرت صادق علیه السلام درموضوعات اعتقادی و اخلاقی درصدباب. در نسبت این کتاب به حضرت اختلاف زیادی است بین دانشمندان است. دیباچه‌نگار آنهم پس از یاد کردن عنوان بالا آنرا از امام صادق (ع) دانسته است. علی بن طاوس (589-664ق) در «امان الاخطار» می‌گوید مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة را باید در سفرها با خود داشت. ابن ابی جمهور احسائی (زنده 895ق) در «اللئالی العمادية» بندهایی از آنرا آورده است. همچنین تقی الدین ابراهیم کفعمی (- 905ق) در «مجموع الغرائب» و شهید دوم (911-966ق) در کشف الريبه و منية المريد و مسكن الفواد پاره‌هایی از آن را آورده‌اند. ایندانشمندان در این که مصباح الشریعه از امام صادق (ع) است شکی ندارند مگر این که شیخ حر عاملی (1033- 1104ق) در «ریاض العلماء» آنرا از کتاب‌هایی دانسته که نگارنده آن نادانسته است و گفته که برخی آنرا از هشام پسر حکم پنداشتند و درست نیست و باید از صوفیان باشد. با اینهمه سید حسین قزوینی (- 1208ق) در «جامع‌الشرایع» می‌گوید که به گواهی ابن طاوس و شهید دوم و فیض باید آنرا از امام صادق (ع) دانست. حاج میرزا حسین بن محمد تقی نوری (1254- 1320ق) در مستدرک الوسائل که در 1319ق آنرا بپایان رسانده پس از آوردن سخنان این دانشمندان می‌گوید که اینکتاب از سخنان صادق (ع) فراهم گردیده و رواست که با گفتار صوفیان همانند باشد چه آنان در سیر و سلوک و پارسایی آنچه گفته‌اند با رأی پیروان شریعت ناسازگار نیست، تنها مقامات و کراماتی که برای خود می‌گویند ما نمی‌پذیریم. او هر چه در این زمینه می‌بایست آورده است. مگر این که اگر دلیل سبک مجلسی و شیخ حر را بپذیریم باید گفت که در اینکتاب عبارات و اصطلاحاتی آمده که از قرن نخستین نباید باشد. آقای حسن مصطفوی در دیباچه چاپی روشن ساخته که از امام نیست. (دانش پژوه) فهرست صد «باب» چنین است: 1. البيان، 2. الأحكام، 3. الرعاية، 4. النية، 5. الذکر، 6. الشكر، 7. اللباس، 8. السواک، 9. النيروز، 10. الطهارة، 11. الخروج من المنزل، 12. دخول المسجد، 13. افتتاح الصلوات، 14. قراءة القرآن، 15. الركوع، 16. السجود، 17. التشهد، 18. السلام، 19. الدعاء، 20. الصوم، 21. الزكاة، 22. الحج، 23. السلام، 24. العزلة، 25. العبادة، 26. التفكر، 27. الصمت، 28. الراحة، 29. القناعة، 30. الحرص، 31. الزهد، 32. صفة الدنيا، 33. الورع، 34. العبرة، 35. التكليف، 36. الغرور، 37. صفة النفاق، 38. العقل، 39. الوسوسة، 40. العجب، 41. الأكل، 42. غض البصر، 43. المشى، 44. النوم، 45. المعاشرة، 46. الكلام، 47. المدح و الذم، 48. المراء، 49. الغيبة، 50. الرياء، 51. الحسد، 52. الطمع، 53. السخاء، 54. الأخذ و الإعطاء، 55. المؤاخاة، 56. المشاورة، 57. الحلم، 58. التواضع، 59. الاقتداء، 60. العفو، 61. حسن الخلق، 62. العلم، 63. الفتيان، 64. الأمر بالمعروف، 65. آفة العلماء، 66. آفة الفقراء، 67. بيان الحق، 68. معرفة الأنبياء، 69. معرفة الأئمة، 70. حرمة المؤمنين، 71. بر الوالدين، 72. الموعظة، 73. الوصية، 74. الصدق، 75. التوكل، 76. الإخلاص، 77. معرفة الجهل، 78. تجهيل الإخوان، 79. التوبة، 80. الجهاد، 81. الفساد، 82. التقوى، 83. ذكر الموت، 84. الحساب، 85. حسن الظن، 86. التفويض، 87. اليقين، 88. الخوف و الرجاء، 89. الرضاء، 90. البلاء، 91. الصبر، 92. الحزن، 93. الحياء، 94. الدعوى، 95. المعرفة، 96. حب الله تعالى، 97. الحب فى الله، 98. الشوق، 99. الحكمة، 100. حقيقة العبودية. آغاز: بسمله الحمدلله الذى نور قلوب العارفين بذكره و قدس ارواحهم بسره و بره و طهر افئدتهم بفكره و شرح صدورهم بنوره و انطقهم ببیانه (بثنائه) و شكره و شغلهم بخدمته و وفقهم لطاعته و استعبدهم بالعبادة على مشاهدته و دعاهم الى رحمته و صلى الله على محمد امام المتقين (المهتدين) و قايد الموحدين و مونس المقربين و على آله المنتجبين الابرار الاخیار و سلم و بعد فهذا كتاب مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه من كلام الامام الصادق المفترض الطاعه على سائر الانام ابی عبدالله جعفر بن محمد الصادق علیه السلام و هو مشتمل على مائة باب و الله الموفق للصواب باب في البيان قال الصادق عليه السلام نجوى العارفين تدور على ثلثة اصول الخوف و الرجاء والحب فالخوف فرع العلم و الرجا فرع اليقين والحب فرع المعرفه فدلیل الخوف الهرب و دليل الرجا الطلب و دليل الحب ايثار المحبوب على ما سواه فاذا تحقق العلم فى الصدر خاف و اذا صح الخوف هرب و اذا هرب نجى و اذا اشرق نوراليقين فى القلب شاهد الفضل الخ انجام: فقال له والله ان التوراة والانجيل والزبور والفرقان وساير الكتب ترجع الى هذه الثمان تم. چاپ: مشار فارسی، ج4، ص4775؛ ایران، شیراز، 1353ق، سنگی، وزیری، 334ص؛ ایران، 1300ق، سنگی، جیبی، 77ص (220-296)؛ ایران، 1299ق، سنگی، جیبی، 74ص (231-304)؛ ایران، تهران، 1320ق، سنگی، جیبی، 86+1ص (238+323)؛ ایران، تهران، 1314ق، سنگی، جیبی، 75ص (229- 304)؛ ایران، تهران، مرکز نشر کتاب، 1379ق، با تصحیح و مقابله حسن مصطفوی، سنگی، جیبی، 26+10+2+66ص، با مقدمه حروفی حسن مصطفوی به تاریخ 1379، به درخواست آخوند مولی محمد بایجی تربتی خراسانی، 26+10+2+66ص [الذریعة 110/21 و 68/1؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 453/1؛ كشف الحجب و الاستار ص 526؛ مشترک پاکستان 2453/4 شرح عبدالرزاق، که در آنجا متن از شهید ثانی دانسته شده؛ مشار، عربی 852 که در آنجا متن از ابن طاوس دانسته شده؛ دنا 656/9- 663 (239 نسخه)] شروح و حواشی: 1- سراج المعرفة و منهاج الطريقة في شرح مصباح الشريعة؛ روغنی قزوینی، محمد صالح بن محمد باقر (-1075) 2- شرح مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة؛ رانکوئی، عبدالرزاق بن ملا میر (-11) 3- بیان الاسرار = شرح مصباح الشريعة؛ زاهدی، حسین بن ابدال (-11) 4- جنات وصال = جنات الوصال = ترجمه مصباح الشريعة؛ نورعلیشاه، محمد علی بن عبدالحسین (1160-1212) 5- مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة؛ نظام کرمانی، احمد بن عبدالواحد (-1240) 6- مناهج انوار المعرفة فی شرح مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة؛ میرزا بابا شیرازی، ابوالقاسم بن عبدالنبی (1212-1286) 7- ضياء المصباح؛ موسوی، یحیی بن محسن (-13) 8- مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة (ترجمه)؛ حسینعلی بن شیرعلی (-13) 9- مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة (ترجمه)؛ کوثر قمی، عبدالکریم (1314-1256) 10- مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة (ترجمه)؛ حالی اردبیلی، محسن بن حسنعلی (1287-1373) 11- اخبار صادقیه = ترجمه منظوم مصباح الشريعة؛ عنوان نگار، تقی بن محمد (-14) 12- شکرالعباد؛ عنوان نگار، تقی بن محمد (-14) 13- ضیاء المصباح؛ رضوی، اسماعیل بن محمد علی 14- مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة (ترجمه) 15- شرح مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة (3 عنوان)