مرآة المثول

● مرآة المثول / فلسفه / فارسی mer'āt-ol masūl قمی، علیقلی بن قره چغای، 1020؟- قرن 11 قمری qomī, 'alī-qolī ebn-e qara čoqāy(1612 - 17c) تاریخ تألیف: اواخر 1062ق در اثبات عالم مثل عقلیه و خیالیه مستغنی از ماده؛ در سه «باب»: باب 1. بیان تمهید چندی که ناچاریم از ذکر آنها و مشتمل بر دو «فصل» است: 1) بیان اینکه ما صدق مفهوم امر و هو ثبوت اعم از ما صدق مفهوم ماهیت و وجود موجود، 2) تقسیم امر و هو ممکن ان یشیر الیه به ذهنی و خارجی و شرح اسم آنها؛ باب 2. بیان تعداد معانی شبح و مثال و تقسیم آن به غنی الذات و فاقر الذات مفصلا و مدللا و مشتمل بر شش «فصل» است: 1) تعداد معانی شبح و مثال و تقسیم آن، 2) اثبات اینکه شبحی عقلی اعم از این که منطبع باشد در نفس انسانی یا مجرد باشد از موضوع به نفس ذات ممتازند از امور عینی نه به ما به الامتیاز زاید بر ما به الاشتراک ذاتی و اثبات اینکه مرکب از جنس و فصل نیستند، 3) اثبات این که امور شبحی خیالی اعم از اینکه منطبع در نفس و آلت نفس یا منطبع باشد در سطح جسم طبیعی مفارق از نفس با امور ذی شبح در تحت نوع اخیر نیستند، 4) اثبات این که ذات اقدس غنی (عینی) الذات واجب الوجود تعالى شانه و بعد از او ذات مقدس فاقر الذات و ظلی الذات عقل اول و بعد ازو ذات مقدس ظلی الذات نفس کل باید که شبح مجازی اشرف از حقیقی باشد که مشتمل باشد بر جمیع مثالات به عنوان وحدت و بساطت صرف به نحو اعلی و اشرف، 5) اثبات این که طبقات کلیه عالم اشباح و مثل مجازی اشرف از حقیقی که مستغنی از ماده و موضوعند در سلسله طولی منحصر در سی و چهار طبقه و مرتبه کلیه ایست که یکی از آنها خیالی و دویم نفس کل و عقل رب النوعی سیم عقل کل چهارم فوق عقل کل است، 6) استشهادات بر این مطلب؛ باب 3. بیان کیفیت صدور امور فاقر الذات از غنی الذات تعالی شأنه و صدور عالم اعیان و عالم اشباح خیالی از عقول رب النوعی و عالم اشباح نفسی و رب النوعی از عقل کل و مشتمل بر سه «فصل» است: 1) تمهید چندی که ناچاریم از ذکر آنها، 2) بیان کیفیت صدور امور فاقر الذات و ترتیب آنها، 3) بیان کیفیت صدور امور فاقر الذات و ترتیب آنها؛ خاتمه در جمع و توافق قولین متقابلین و حکمای مشائی و اشراقی در اثبات و نفی عالم مثل عقلیه و خیالیه. این رساله با «فانوس الخیال» یا «قندیل الخیال» قطب الدین محمد لاهیجی و «الرسالة المثالیة النوریة» بهاءالدین محمد لاهیجی سومین رساله‌ای خواهد بود که در قرن 11 در همین موضوع به نگارش در آمده است. پیش از این سه، رساله قطب شیرازی است و پس از اینها رساله سبزواری است. (دانش پژوه) آغاز: بسمله و به ثقتی. الحمد الله رب العالمین و الصلاة و السلام على محمد و آله الطیبین و بعد این رساله‌ای است از کمترین بندگان علی قلی بن قرچغای خان در بیان اثبات مثل عقلیه و خیالیه مستغنی از ماده و موضوع چنانکه صریح آیات قرآن عظیم و احادیث انبیاء و اوصیاء و کلام حکماء الهی مانند انباذقلیس و فیثاغورس و سقراط و افلاطون و ارسطاطالیس است در حکمت خاصه عالیه شرقیه یعنی اثولوجیا و مصحح تحقق و ثبوت بهشت و دوزخ و اعراف جسمانی است در خارج ذهن و کانه ایمان و اقرار به ثبوت این نحو عالم در خارج ذهن از جمله ضروریات دین است هر چند که شیخ الرئیس و معلم ثانی و اکثر محققین حکماء متقدمین و متاخرین حتی حکیم بزرگ ارسطاطالیس در حکمت عامیه مشائیه چنانک فارابی در جمع بین الرایین گوید دلایل بر ابطال عالم مثل گفته اند ازین جهت صریح آیات و احادیث وارده در باب ثبوت عالم مثال را تاویل کرده‌اند چنانکه در باب چهارم ذکر خواهم کرد ... اما حق مقام این است که مادامی که آن دلایل را که به حسب مرتبه تعلیم حکمت عامیه به حسب ظاهر برهان قوی است و به حسب مرتبه حکمت خاصه مترقیه شبهات است کسی دفع نکرده باشد محال که اثبات و اقرار به عالم مثال تواند نمود. و درین مدت ندیدم که کسی رفع کرده باشد و شیخ محیی الدین و شیخ شهاب الدین و عارف محقق صدر الدین شیرازی اگر چه در مصنفات خود اثبات عالم مثال نموده اند اما ندیده ام که دلایل حکمت مشائین را چنانکه باید و شاید دفع کرده باشند. و این فقیر بی بضاعت نیز تا مدت شصت و دو سال که از عمرم گذشته بود دفع دلایل ایشان نمی‌توانستم کرد چنانکه فحول حکمای متقدمین و متاخرین نکرده بودند تا آنکه در اواخر سنه شصت و دو از نور و الهام الهی به توسط نور حضرات ائمه معصومین ع مقدمه حدسیه قدسیه نورانیه بر خاطر قاصر این فقیر لامع و سطع شده رفع آن شکوک و شبهات کرده و بی تاویل و توجیه اقرار و تصدیق به ثبوت عالم مثال کرده‌ام، این رساله را به یادگار نوشتم و مبوب به چهار باب و مفصل به هفت فصل و مختم به خاتمه کرده مرآت المثول نام نهادم ...