مدارج کمال

● مدارج کمال = مدارج الکمال الى معارج الوصال = فتوح هشت در = هشت گشایش = رساله جامعه / فلسفه، اخلاق / فارسی madārej-e kamāl = madārej-ol kamāl elā ma‘ārej-el vesāl = fotūh-e hašt dar = hašt gošāyeš = r.-ye jāme‘e بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین، - 667؟ قمری bābā afzal-e kāšānī, mohammad ebn-e hoseyn(- 1269) وابسته به: مدارج الکمال الى معارج الوصال = مدارج الوجود و معارج الخلود = فتوح هشت در = هشت گشایش = رساله جامعه؛ بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین (-667) به درخواست: اسعد نسایی ارباب تذکره‌ها این کتاب را به نام «مدارج الکمال» ذکر نموده‌اند، و کشف الظنون (مدارج الکمال الى معارج الوصال) ثبت کرده بدون تعرض از عربی یا فارسی بودن کتاب و مشخصات دیگر او. این کتاب نخست به لغت عربی بوده و به‌خواهش برخی از یاران ترجمه نموده است. کتاب در علم النفس و مباحث مربوطه به آن می‌باشد که پس از دیباچه ضمن هشت «گشایش» سخن گفته: 1. گشایش در اول که گوهر مردم و آنچه اوراست درو یافته شود؛ 2. آنچه جدا شد مردم از جز مردم؛ 3. ذکر مراتب خاصیت مردم میان دو طرف نقصان و کمال؛ 4. ذکر اسباب یاری دهنده خاصیت مردم را در رسیدن به کمال؛ 5. در آفات و اسباب که نفس را از کمال و غایت خویش باز برند و بکسلند؛ 6. در نشان‌های کمال خاصیت مردم؛ 7. ذکر طریق حاصل کردن اسباب یاری کننده بیداران و هشیاران را فهم و درایت و بصیرت و هدایت در ترقی و زیادت؛ 8. در پیدا کردن فایده و منفعت دانش. (مهدی ولایی) بابا افضل این رساله را «فتوح هشت در» نیز می‌خواند و در مکتوبی به شمس الدین دزواگوش از این رساله یاد کرده و اشاراتی به مندرجات آن دارد: «در رساله فتوح هشت در که به نام مدارج الکمال موسوم باید بود و هم آنکه از آفات سلوک و وصول چگونه پرهیزند ... این احوال از چند باب از آن رساله بنموده‌ایم یکی در فتح رابع فی الاسباب المعینه علی الکمال و در فتح پنجم فی الاسباب التی تحول بین النفس و بین کمالها و در فتح هشتم فی الطریق الى اقتناء الاسباب المعینه». ازین خاتمه استفاده میشود که او کتاب مدارج الکمال (یا فتوح هشت در) را نخست به درخواست شمس الدین محمد دزواگوش به عربی پرداخت و بعد آنرا به درخواست اسعد نسائی به فارسی بر گردانید و بابا افضل از این دو نوع در خواست به اختلاف منزلت و رتبت دو یار خویش پی برد: «و از درون وی (یعنی از درون اسعد نسائی) به تمنای خیال چنان رسید که اگر این نامه تازی به پارسی مترجم شدی نفع تاب فروغش به قوة نظر زیادت گشتی و اجابت این خواهش واجب دیدم از لغت تازی به الفاظ دری نقل کردم و هر فتح که تمام همی شد معانی آن در لباس دری پیداتر و محکم‌تر همی‌گشت و سبب تفاوت در رتبت و احکام حال و منزلت این این دویار خواستار شناختیم که نخستین متقاضی محمد دزواکوش در آرزوی سلوک بود و خواستار دوم اسعد نسائی سالک مجد و آهنگ وصول داشت. با آنکه هر دو نامه مصباح تاریکی‌ها و مصقل تیرگی‌ها اند نامه تازی مایه و مناشء محامد و فضائل و مجموع دری مجمع سعادات و خیرات». (عبدالحسین حائری) آغاز: بنام خدائی که جز او خدای نیست، آغاز هر چیز و او بی آغاز، و انجام هر چیز و او بی انجام ... انجام: روی آهنگ در ستایش و سپاسداری آرید از نوازش چنین عطا و شکیبائی بر آزمایش بلا. نعم المولى و نعم النصیر، لا اله الا هو، اليه المصیر، و الحمد لله رب العالمین.پایان خاتمه: هم محمد با محامد قرین شود و هم اسعد با سعادات این همنشین گردد. و ان الله لرووف رحیم. و لله الحمد على ما هدانا انه ولینا و مولانا. چاپ: مصنفات افضل الدین محمد مرقی کاشانی، به تصحیح مجتبی مینوی و یحیی مهدوی (تهران، خوارزمی: 1366 (چاپ دوم)) [دنا 9: 304-302 (62 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تعلیق مدارج الوجود؛ بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین (-667) 2- مدارج الکمال الى معارج الوصال = مدارج الوجود و معارج الخلود = فتوح هشت در = هشت گشایش = رساله جامعه؛ بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین (-667)