مجمع البحرین و مطلع النیرین

● مجمع البحرین و مطلع النیرین / لغت / عربی majmaʻ-ul baḥrayn wa maṭlaʻ-ul nayyirayn طریحی، فخرالدین بن محمد، 979 - 1087 ؟ قمری torayhī, faxr-od-dīn ebn-e mohammad (1572 - 1677) تاریخ تألیف: سه‌شنبه 6 رجب 1079ق فرهنگ عربی به عربی است و مشتمل بر لغات غریب قرآن و لغات غریب احادیث امامیه که صحیح و معمول می‌باشد گرچه شامل تمام احادیث غریب نمی‌باشد. که به ترتیب حروف آخر کلمه از بیست و هشت «کتاب» تشکیل شده و هر کتاب نیز شامل چندین «باب» می‌باشد. مؤلف در تألیف این فرهنگ از کتاب‌های الصحاح، القاموس، النهایه، المجمل، المعرب و ... استفاده کرده و مطالب متفرق و مفید دیگری نیز بدان افزوده است.مؤلف در مقدمه آن می‌گوید: چون توفیق بر تشرف ومجاورت مکه معظمه و مشهد مقدس حضرت رضا علیه آلاف التحية والثناء یافتم کتاب‌های بسیار در لغات غریب قرآن کریم واحادیث غیرامامیه یافتم و دیدم لغتی که مشتمل بر لغات غریبه احادیث امامیه باشد تألیف نگردیده بر آن شدم در این موضوع تألیفی نمایم برای آنکه فائده آن اتم باشد لغات غریب القرآن را هم به آن اضافه نموده و آن را «مجمع البحرین و مطلع النیرین» نامیدم و ترتیب آن را موافق صحاح جوهری که بهترین طریقه در تنظیم لغت می‌باشد مبتنی بر آخر حروف ساختم والف وهمزه را برای آن که استفاده از آن آسان باشد یک باب قرار دادم. آغاز: بسمله الحمد لمن خلق الانسان و علمه البيان والتبيان و اوضح له الهدى والايمان والصلوة على من خص بالفرقان و الآثار المحمودة ... المطهرين عن الرجس بنص الفرقان فلما كان العلم باللغة ... انجام: باب ما اوله الهاء هيه هيهات كلمه تبعيد و التاء مفتوحه مثل كيف قال الجوهرى و ناس يكسرونها على كل حال بمنزله نون التثنيه و قد تبدل الهاء الهمزه فيقال ايهات مثل هراق و اداق ... چاپ: مشار عربی، صص788-789؛ این کتاب مکرر در ایران چاپ شده است؛ تهران، سنگی، 1293ق، رحلی، 503ص (صص1-503)؛ 1272ق؛ 1294ق، 580+1ص؛ 1286ق، 544ص [الذريعة 22/20 و 23؛ دنا 66/9-72 (201 نسخه)؛ أعيان الشيعة 394/8؛ أمل الآمل 214/2؛ ريحانة الأدب 53/4؛ روضات الجنات 349/5؛ ماضى النجف و حاضرها 454/2؛ مجمع البحرین ج1؛ منشورات المكتبة المرتضوية، طهران: الطبعة المحققة الثانية 1395ق، مراقد المعارف حرزالدین 417/1؛ هدية العارفين 432/1؛ كشف الحجب 488؛ اوقاف بغداد 31؛ معجم المطبوعات 1845؛ مكتبة اميرالمومنين 215/4؛ الاوقاف العامة بغداد 144/1] شرح و حواشی: 1- ضیاء الثقلین و مطلع النیرین = مطلع النیرین؛ شبر، عبدالله بن محمد رضا (1188-1242) 2- مجمع البحرین (مختصر)