مثنوی معنوی

● مثنوی معنوی = مثنوی مولوی / شعر / فارسی masnavī-ye ma‘navī = masnavī-ye mowlāvī مولوی، جلال الدین محمد بن محمد، 604 - 672 قمری mowlavī, jalāl-od-dīn mohammad ebn-e mohammad (1208 - 1274) تاریخ تألیف: 657-666ق دیوانی در شش دفتر، مشحون از مطالب عالی عرفانی که با آیات و احادیث تطبیق شده است. در بعضی از نسخه‌ها دفتر هفتمی دیده می‌شود که درصحت انتساب این دفتر و دیباچه‌های نثری دفترهای دیگر، دانشمندان گفتگو دارند. شماره بیت‌های مثنوی در نسخه ها گوناگون است: در تذکره دولتشاه آنرا 48000 بیت دانسته و چلبی 26660 شمرده و در نسخه کتابخانه ملی تهران (نوشته 809) 32000 بیت و در نسخه مجلس (نوشته سده) دهم 31000 بیت، چاپ نیکلسون 25632 بیت و چاپ خاور 29734 و نسخه 99 کتابخانه دانشگاه 28340 بیت دارد. آغاز دفتر اول: بشنو از نی چون حکایت می‌کند ×× و از جدائی‌ها شکایت می‌کند دفتر دوم: مدتی این مثنوی تأخیر شد ×× مهلتی بایست تا خون شیر شد دفتر سوم: ای ضیاء الحق حسام الدین بیار ×× این سوم دفتر که سنت شد سه بار دفتر چهارم: ای ضیاء الحق حسام الدین توئی ×× که گذشت از مه بنورت مثنوی دفتر پنجم: شه حسام الدین که نور انجم است ×× طالب آغاز سفر پنجم است دفتر ششم: ای حیات دل حسام الدین بسی ×× میل می‌جوشد بقسم سادسی دفتر هفتم: ای ضیاء الحق حسام الدین سعید ×× دولتت پاینده فقرت بر مزید انجام: دفتر اول: صبر آرد آرزو را نی شتاب ×× صبر کن و الله اعلم بالصواب دفتر دوم: قوم دیگر ناپذیرا ترش و خام ×× ناقصان سرمدی تم الکلام دفتر سوم: گر تو خواهی باقی این گفتگو ×× ای اخی در دفتر چهارم بجو دفتر چهارم: عرشه چه؟ و چرخ چه؟ ای ذو لباب ×× فهم کن و الله اعلم بالصواب دفتر پنجم: هین مجو تریاق فاروق ایغلام ×× تا شوی فاروق دوران و السلام دفتر ششم: چون فتاد از روزن دل آفتاب ×× ختم شد و الله اعلم بالصواب دفتر هفتم: حسبی الله ما عنان اختیار ×× با تو داریم ای قدیم کردگار چاپ: بیروت مكتبة العصرية 649ص، 1966م؛ ایران، سنگی، 1299، رحلی، 3+671+2+146+6ص؛ هند، بمبئی، ناصری، 1318ق، به اهتمام: حاجی سید محمد صاحب تاجر شیرازی؛ هند، بمبئی، کریمی، 1329ق، به اهتمام: میان قاضی نور محمد بن قاضی عبدالکریم صاحب؛ هند، لکنو، منشی نول کشور، 1282 قمری؛ هند، کانپور، نامی محمد رحمة الله، به اهتمام: محمد رعد رحمة الله؛ هند، لکنو، منشی نولکشور، 1892 میلادی؛ هند، لکنو، منشی نول کشور، 1291 قمری [الذریعه 322/18و 1122/9؛ نسخه‌های منزوی 3144/3 - 3164؛ فهرست فارسی مشار 4510/4- 4515؛ کتابشناسی مولوی ص 83و 3164؛ دنا 1273/8- 1290] شرح و حواشی: 1- جواهر الاسرار و زواهر الانوار = شرح مثنوی معنوی؛ کمال خوارزمی، حسین بن حسن (-839) 2- نی نامه = رساله نائیه = نای و نی = شرح دو بیت مثنوی؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898) 3- مشکلات مثنوی؛ قادری قونیوی، محمد بن یحیی (-934) 4- جزیره مثنوی = مفردات مثنوی؛ ورداری، یوسف بن محمد (-953) 5- گلشن توحید = شرح مثنوی معنوی؛ مغلوی، ابراهیم بن صالح (957-875) 6- شرح مثنوی معنوی؛ سروری، مصطفی بن شعبان (897-969) 7- کاشف الاسرار و مطلع الانوار = شرح مثنوی؛ ظریفی چلبی، حسن (-977) 8- جواهر اللآلی = جواهر مولوی و لآلی مثنوی = فرائد المثنوی؛ شاشی، ابوبکر (-10) 9- شرح مثنوی معنوی؛ شمعی برزینی، مصطفی (-1000) 10- نصاب مولوی = انتخاب مثنوی؛ انقروی، اسماعیل بن احمد (-1041) 11- شرح دیباچه مثنوی؛ انقروی، اسماعیل بن احمد (-1041) 12- لطائف اللغات = فرهنگ لغات مثنوی؛ عباسی، عبداللطیف بن عبدالله (-1048) 13- جواهر بواهر مثنوی = مثنوی شریف شرحی؛ عبدالله افندی (-1071) 14- شرح مثنوی معنوی؛ احراری، میر محمد نورالله (-1073) 15- کنوز العرفان و رموز اصحاب الایقان؛ روغنی قزوینی، محمد صالح بن محمد باقر (-1075) 16- سراج السالکین = منتخب مثنوی = لب لباب مثنوی؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091) 17- مکاشفات؛ رضوی ملتانی، محمد رضا بن محمد اکرم (-1098) 18- مثنوی معنوی = مثنوی مولوی (منتخب)؛ ذوالقدر، خلیل (-11) 19- خزینة الابرار = شرح مثنوی مولوی؛ جان عالم، پیر محمد (-11) 20- شرح مثنوی معنوی؛ حسینی عاملی، محمد شفیع بن محمد (-12) 21- اسرار الغیوب؛ پارسای لاهوری، خواجه ایوب (-12) 22- شرح مثنوی معنوی؛ زاهد، محمد (-12) 23- کشف اسرار معنوی در شرح ابیات مثنوی؛ قتالی، عبدالحمید بن معین الدین محمد (-12) 24- شرح مثنوی معنوی؛ بحرالعلوم، محمد بن محمد (1144-1225) 25- شرح ابیات مثنوی معنوی؛ نوری، علی بن جمشید (-1246) 26- شرح مثنوی معنوی؛ کشمیری، احمد (-1278) 27- شرح مثنوی معنوی = شرح اسرار؛ سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289) 28- شرح مثنوی معنوی؛ بحرالعلوم، محمد بن محمد (1144-1225) 29- کشف المثنوی؛ موسوی نجفی، علی (-13) 30- شرح مثنوی معنوی؛ بیسارانی، حامد بن علی (-13) 31- الدرة المنثور؛ نظر پاک، میرزا یدالله (-1323) 32- شرح مقدمه دفتر ششم مثنوی معنوی (ترجمه)؛ عنوان نگار، تقی بن محمد (-14) 33- امینیه (ترجمه)؛ عنوان نگار، تقی بن محمد (-14) 34- جواهر الاسرار؛ ذهبی دزفولی، عین الدین حسین (-14) 35- جواهر مثنوی = شرح مثنوی مولوی؛ نجم اصفهانی، محمد (-14) 36- روح الارواح و بهجة الاشباح؛ موسوی کاشانی، حسن بن محمد 37- در مکنون؛ عسکری احمد آبادی، عبدالفتاح 38- مثنوی معنوی (منتخب) = فذوذ المثنوی؛ حسینی حسنی، عبدالغفار 39- شرح ابیاتی از مثنوی معنوی؛ محمد حسین 40- شرح مثنوی معنوی؛ علمی دده 41- شرح دیباچه مثنوی؛ حسینی، محمد 42- شرح مثنوی معنوی؛ مولوی، عبدالعلی 43- مفتاح التوحید = منتخب مثنوی معنوی؛ شاشی، درویش علی بن عثمان 44- رموز المثنوی فی بیان ما اراد المولوی؛ قاجار، اسحق بن محمد حسین 45- دیباچه مثنوی معنوی؛ ضیاء الحق حسام الدین 46- شرح مثنوی معنوی میر محمد نعیم 47- شرح مثنوی معنوی؛ مولانا علیجان 48- شرح مثنوی معنوی؛ میری، خواجه حسین 49- مثنوی معنوی = مثنوی مولوی (منتخب)؛ حسنی، نجیب الدین بن میر هاشم 50- مثنوی مولوی = مثنوی معنوی (منتخب)؛ گجراتی، عبدالفتاح 51- شرح مثنوی معنوی؛ طریقی، حسن بن اوحد 52- ازهار مثنوی و انوار معنوی؛ واعظ شیرازی، علاء الدین بن عین الدین 53- شرح مثنوی معنوی؛ سمالوی، عبدالعلی بن نظام الدین 54- انتخاب معارف = گزیده مثنوی مولای رومی 55- تفسیر یک بیت مثنوی 56- توحید نامه مولوی = مطلع الانوار 57- سبب شروع مثنوی به « نی » 58- شرح ابیات اول مثنوی = نی نامه 59- شرح ابیات مثنوی معنوی 60- شرح دیباچه مثنوی 61- شرح مثنوی معنوی(18عنوان) 62- شرح مقدمة المثنوی المعنوی 63- فرهنگ مثنوی(3عنوان) 64- فرهنگ واژه‌های مثنوی 65- لغات مثنوی 66- مثنوی معنوی = مثنوی مولوی (ترجمه) 67- مثنوی معنوی = مثنوی مولوی (منتخب)(4عنوان) 68- معنی نی و شکایت وی 69- مفردات مثنوی 70- مقلاد التوحید = مختصر مثنوی معنوی