كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد

● كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد / کلام و اعتقادات / عربی kašf-ul murād fy š.-i tajrīd-il i‘tiqād علامه حلی، حسن بن یوسف، 648 - 726 قمری ‘allāme-ye hellī, hasan ebn-e yūsof (1251 - 1326) وابسته به: تجرید الاعتقاد = تجرید العقاید = تجرید الکلام فی تحریر عقاید الاسلام؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (672-597) تاریخ تألیف: 15 ربیع الاول 696ق خواجه نصیر طوسی به درخواست کسی در کلام شیعی امامی، تجرید الاعتقاد را در شش مقصد هر یکی در چند فصل نگاشت و در آن کلام را با فلسفه مشائی بیامیخت و اصول آئین شیعی را با دلیل استوار کرد. دانشمندان شیعی و سنی گزارش‌ها و حاشیه‌هایی بر آن نوشته‌اند. نخستین بار شاگردش علامه حلی بر آن به نام «کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد» گزارش نوشته و به گفته فاضل قوشچی اگر او چنین کاری نمی‌کرد، متن تجرید هیچگاه روشن نمی‌شده است. حلی آن را به سادگی و روانی گزارش نمود و گذشته از بخش بندی‌خود خواجه هر فصلی را هم به چند مسئله و با شماره بخش کرده و بندهای متن را پس از «قال» و سخنان خود را پس از «اقول» آورده است. در دیباچه می‌گوید که من از استادم طوسی بهره بردم و او را دانشمندی بزرگ یافتم و آن‌گاه که زنده بود از او پیروی کرده‌ام. پس از درگذشت او «تجرید الاعتقاد» او را که بسیار رسا و نیکو یافته‌ام چون فراگرفتن آن دشوار بود در این «کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد» گزارش کرده‌ام. حلی در «خلاصه» در تاریخ 693 از آن به همین نام یاد کرده است. پس او چهار سالی بدان می‌پرداخته است. این شرح از کتاب‌های درسی کلامی حوزه‌های علمی امامیه می‌باشد. آغاز: الحمد لله القاهر سلطانه العظيم شأنه الواضح برهانه العام احسانه الذى ايد العباد بمعرفته و هداهم الى حجته ... قال الفصل الاول فى الوجود و العدم و تحديدهما ... اقول فى هذا الفصل مسائل مهمة جليلة هذه اوليها ... آغاز مقصد ثانی: المقصد الثانى فى الجواهر و الاعراض و فيه فصول الاول فى الجواهر الممكن اما ان يكون ... اقول: لما فرغ من البحث عن الامور الكلية المعقولة شرع فى البحث عن الموجودات الممكنة ... المقصد الثالث فی اثبات الصانع تعالى و صفاته و آثاره و فيه فصول الاول فى وجوده تعالى قال ... اقول: يريد اثبات واجب الوجود تعالى و بیان صفاته ... انجام: قال: و شروطهما علم فاعلها بالوجه و تجویز التاثیر و انتفاء المفسدة. اقول: شرائط الامر بالمعروف و النهى عن المنكر ثلاثة ... انتفاء المفسدة فلو عرف او غلب على ظنه حصول مفسدة له او لبعض اخوانه فى امره و نهيه سقط وجوبهما دفعا للضرر. فهذا ما جعل لنا من شرح هذا الكتاب و نحن نسال الله تعالى ان يجعله ذخرا لنا يوم المعاد و ان يوفقنا الرشاد بمنه و كرمه و الحمد لله وحده. چاپ: قم، مکتبه مصطفوی، بدون تاریخ، 351ص، قطع وزیری؛ قم، مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، رمضان 1407 با تصحیح و تعلیق و مقدمه استاد آیت الله حسن زاده؛ تهران، اسلامیه، 1368ش، 622ص؛ بمبئی، 1310ق، سنگی، وزیری، ناشر علی محلاتی، 243ص؛ صیدا، 1353؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1307ق، رحلی، 511ص(در هامش)؛ 1310-1311ق، 243+1ص [مکتبة العلامة الحلی 163؛ الذریعه 353: 3 و 139: 13 و 60: 18؛ دنا 8: 664-663 (43 نسخه)] شرح و حواشی: 1-حاشیه کشف المراد؛ سید ابوالقاسم بن حسین رضوی قمی حائری لاهوری نقوی (1324ق) (الذریعه 118/6) 2-حاشیه کشف المراد؛ میرزا عبدالرزاق بن علیرضا محدث همدانی (1381ق) (الذریعه 118/6) 3-تعليقات على كشف المراد؛ علامه حسن زاده آملی، همراه با کشف المراد توسط انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1407ق، از صفحه 429-633 به چاپ رسیده است. 4-توضيح المراد فی شرح کشف المراد؛ سید هاشم بن مهدی بن حسین حسینی کاشانی تهرانی (1412ق)، به چاپ رسیده است. 5-حاشیه کشف المراد؛ سید محمد هاشم بن جلال الدین روضاتی، چاپ اصفهان، 1352ق، سنگی، وزیری، به اهتمام سعید طباطبائی، با حواشی و تصحیح میرزا هاشم روضاتی، 342ص. 6-تعليقة على شرح التجريد العلامة؛ بشیر حسین بن صادق پاکستانی نجفی (متولد 1361ق - ... ) (معجم التراث الکلامی 286/2) 7-تعليقة على كشف المراد فی شرح التجريد؛ ابراهیم بن ساجد بن باقر موسوی ابهری زنجانی (متولد 1344ق - ... ) (معجم التراث الکلامی (287/2) 8-ترجمه و شرح کشف المراد؛ علامه حاج میرزا ابوالحسن شعرانی، چاپ تهران، انتشارات اسلامیه 9- ترجمه و شرح کشف المراد؛ شیخ علی محمدی قوچانی، در سال‌های 1412 و 1415 و 1420 به چاپ رسیده 10- التعليقة على كشف المراد؛ طواری یزدی، عباس بن محمد (-15) 11- حاشية كشف المراد 12- حاشية شرح التجريد 13- شرح كشف المراد فی شرح تجريد الاعتقاد