کشف الغمة فی معرفة الائمة (ترجمه)

● کشف الغمة فی معرفة الائمة (ترجمه) / تاریخ معصومین / فارسی kašf-ol qomma fī maʻrefat-el a’emme (t) طسوجی تبریزی، عبداللطیف، ق13 قمری tassūjī tabrīzī, ‘abd-ol-latīf(- 19c) وابسته به: کشف الغمة فی معرفة الائمة = کشف الغمة عن معرفة احوال الائمة و اهل بیت العصمة؛ اربلی، علی بن عیسی (-692) به دستور: ظل السلطان تاریخ تألیف: 1286ق؛ محل تألیف: شیراز مترجم عبداللطیف طسوجی تبریزی است مترجم الف لیلة و لیله (در 1259) اما در هیچ یک از مراجع این ترجمه به او منسوب نشده و هیچ اثری به جز ترجمه الف لیله و لیله از او یاد نکرده‌اند. مرحوم قزوینی در مقاله وفیات معاصرین (یادگار شماره 8-9ص68-70) جستجویی درباره زندگی و مرگ او انجام داده‌اند و جواب میرزا یحیی دولت آبادی را (که به نوشته آقای قزوینی «عیال ایشان نواده طسوجی بوده است») به نامه خود درباره طسوجی عیناً آورده‌اند. در نامه دولت آبادی (در پاسخ مرحوم قزوینی) آمده که طسوجی را در 1294ق در حدود 60 سالگی در کربلا دیده‌اند و نیز در آن نامه آمده: «ملا عبداللطیف در تبریز در زمان ولیعهدی ناصرالدین میرزای قاجار، ملا باشی ولی‌عهد و یا یکی از شاهزادگان بود ... و عیالش از زن‌های فاضل و تحصیل کرده آن عهد بود و در کارهای تألیف و ترجمه، شوهر خود را یاری می‌کرد ...». از سخن ملا عبداللطیف در دیباچه کتاب حاضر برمی‌آید که ملا باشی ظل السلطان بوده و بنابراین، نکته ابهام نامه نیز روشن می‌گردد. وسط نسخه ما (219 کتابخانه مجلس) صورت (ظاهراً پیش‌نویس) نامه‌ای است که طسوجی (ظاهراً) به شاه نوشته و مضمون نامه دولت آبادی را تأیید می‌کند و نیز سندی است برای زندگی‌نامه طسوجی. خلاصه نامه طسوجی به عین عبارت و با حذف عبارات غیرمفید در شناسایی او چنین است: «قربان تراب آستان ملائک پاسبانت شوم اقل دعا گویان از عهد (زیر این جمله نوشته است: کمترین دعا گویان عبد اللطیف طسوجی) خاقان مغفور ... مشغول دعا گویی و خدمت گذاری است و قریب ده سال است که مواظب حضور نواب ظل السلطان ... می‌باشد چندیست که مرخصی مجاورت عتبات عالیات را حاصل کرده مشغول دعاگویی وجود مبارک اعلی حضرت ... و به اتمام ترجمه تتمه کتاب کشف الغمه که خدمت به دولت و ملت است هستم. جلد اول که در شیراز ترجمه شده بود به نظر انور مبارک رسید اگر داعی ... استحقاق داشته باشد که در این آخر عمر به فراغت ... به خدمت مرجوعه حضرت ظل السلطان اشتغالنماید مستدعی اندک توجهی از مراحم ... خسروانه است ... بلکه ... در سن کهولت به علت کثرت عیال و قلت بضاعت پریشان خاطر نشود ...».او خود درباره این ترجمه و کیفیت آن در دیباچه می‌آورد: «در بدو سال ... 1286 که شاهنشاه ... ناصرالدین ... فرمان فرمایی مملکت جم و صاحب اختیاری تخت گاه ملوک عجم را به شاهزاده ... عین الدوله مسعود میرزا ... ظل السلطان مرحمت فرمودند آن ملک زاده هوشنگ هوش ... با وجود کثرت مشاغل دیوانی ... که غالبا در میدان مشق سرباز به نفس نفیس حاضر می‌شدند ... مع هذا کله در مباحثه علوم عربیه و فنون ادبه و مطالعه تواریخ و سیر ... اهتمام تمام داشتند و به استماع احادیث کتاب کشف الغمه ... مایل بودند و مکرر می‌فرمودند احادیث این کتاب در رد مخالفین ... برهان قاطع ... اولی و انسب آن است که این کتاب به فارسی ترجمه شود ... تا این که حقیر آثم جانی حاج ملا عبداللطیف آذربایجانی را که پرورده نعماء و آلاء و ملا باشی حضرت والا بود به حضور ... خواسته با خلعت فاخر نواختند و به انجام این خدمت بزرگ ... سر فراز ساختند ... چون ... مصنف این کتاب ... در بیان سبب تألیف کتاب فقراتی چند ذکر کرده و بعد از آن شروع به مطلب نمود حقیر ایراد ترجمه آن فقرات را راجح بل لازم دیده به ذکر حاصل معنی آنها متصدی گردید». و در پایان کتاب حاضر می‌گوید: «قد تم فی العشر العاشر من العشر الثانی من الشهر العاشر من السنة السادسه من العشر التاسع من المائة الثالثه من الالف الثانی ... به یمن توجه شاهنشاه زاده ... الملقبظل السلطان ... ترجمه جلد اول کتاب مستطاب کشف الغمه به پایان رسید. اگر در اجل تاخیر رود و تقدیر موافقتدبیر آید ترجمه جلد ثانی نیز در زیر سایه ... ظل ظل الله ... سمت اختتام خواهد پذیرفت».