کشف الحقایق

● کشف الحقایق = فرقه ناجیه = اختلاف مذاهب / کلام و اعتقادات / فارسی kašf-ol haqāyeq = ferqe-ye nājīye = extelāf-e mazāheb نسفی، عزیزالدین بن محمد، ق7قمری nasafī, ‘azīz-od-dīn ebn-e mohammad(- 13c) تاریخ تألیف: 680ق؛ محل تألیف: ابرقوه کتابی است در معارف و توحید و عقائد و سلوک و مطالب هر رساله را طبق عقاید اهل شریعت و حکما و اهل وحدت بیان نموده و از خود اظهار رأی نکرده است. کتاب مرتب است بر دیباچه و فاتحة الکتاب و 10 «رساله» و خاتمة الکتاب که هر کدام در فصولی انجامیده است: فاتحة الکتاب درباره سبب پیدایش اختلاف مذهبی بین مسلمانان و حقیقت اختلاف، بنابر پایه‌های مذهب سه دانشمند اسلامی که حجت در این اختلافات می‌باشند، ابومنصور ماتریدی و ابو حامد غزالی و امام جعفر بن محمد صادق. تمام اعتقادات مذهبی را به شش اساس برگردانده؛ در پایان فصل دوم از زبان شیخ ابوجعفر طوسی، غزالی و ابونصر ماتریدی سخنی درباره تعیین فرقه ناجیه از این هفتاد و دو فرقه می‌آورد و خود در فصل سوم می‌گوید: این جمله تکلیف است که کرده‌اند و اعتماد را نمی‌شاید از جهت آن‌که دانایی می‌گوید من در ولایت فارس صد مذهب یافتم که ... به این هفتاد و سه مذهب هیچ تعلق ندارد ... و این مذهب [ها] حالی موجود است و جمله از قرآن و حدیث می‌گویند و می‌گویند از اول تا آخر قرآن بیان مذهب ماست اما مردم فهم نمی‌کنند. پس وقتی که در یک ولایت صد مذهب باشد به غیر این هفتاد و سه مذهب، نظر کن که در عالم چند مذهب بود. پس اگر درست شود که آن حدیث از رسولست تأویلی باید کرد و ... اگر درست نشود، خبر آحاد را اعتماد نشاید ...»، دارای ده [در برخی نسخه‌ها بیشتر] «فصل»: 1) بیان مذاهب تشبیه و تعطیل، جبر و قدر، رفض و نصب، 2) مذهب نواصب و روافض، 3) مذاهب تناسخ و اتحاد و حلول و وحدت، 4) مذهب تناسخ، 5) بیان مسخ و نسخ، 6) بیان نفس، 7) بیان علوم حقیقی، 8) بیان مذهب حلول، 9) بیان مذهب اهل اتحاد، 10) بیان مذهب اهل وحدت؛ رساله 1. بیان وجود در چهل و سه«فصل»؛ 2. بیان انسان در سی«فصل»؛ 3. بیان سلوک در بیست و دو«فصل»؛ 4. بیان توحید در شانزده«فصل»؛ 5. بیان معاد در سی و هشت«فصل»؛ 6. بیان دنیا و آخرت و شب قدر و روز قیامت و حیات و ممات در نه«فصل»؛ 7. در بیان آنکه هفت آسمان و هفت زمین کدام است و تبدیل زمین و طی آسمان چیست و زمین عرفات و زمین قیامت کدام است و حج گذاردن عبارت از چیست و چند نوع است در پانزده«فصل»؛ 8. بیان کتاب الله و کلام الله و در بیان قرآن و فرقان؛ 9. بیان حقیقت اسلام و ایمان و احسان و عیان و حقیقت صلات و زکات و صوم که چیست و از برای چیست و برای کیست؛ 10. بیان صاحب شریعت و قائم قیامت و در بیان آنکه ادیان و شرایع چند است و نسخ شریعت چیست و چرا است؛ خاتمة الکتاب در بیان آنکه ختم در نبوت و ختم در ولایت چیست. آغاز: بسمله. حمد و سپاس بی نهایت خدائیرا که پدید آورنده موجودات است، و شکر و منت بی غایت بر پروردگاری ... بعد از حمد ... چنین گوید اضعف و خادم فقرا اصلح الله احواله ... چاپ: این کتاب دوباره به کوشش دکتر مهدوی در 1344 ش به چاپ رسیده است. [الذریعة 30/18؛ مشار فارسی 2636/2؛ نسخه‌های منزوی 1318/2؛ فرهنگ ایران زمین 298/3؛ ایضاح المکنون 359/2؛ ریحانة الأدب 172/6؛ فهرستواره منزوی 749/7؛ مکتبة امیرالمؤمنین 563/2؛ دنا 622/8-624 (45 نسخه)]