الکر

● الکر = الکریة = تحقیق الکر = تقدیر الکر / فقه، ریاضیات / عربی al-kur = al-kurīyya = taḥqīq-ul kur = taqdīr-ul kur شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری šeyx-e bahā'ī, mohammad ebn-e hoseyn (1547 - 1621) اهدا به: شاه تهماسب (930-984ق) تاریخ تألیف: اوایل شوال 982ق؛ محل تألیف: قزوین شیخ بهائی در این رساله پس از بحث در کر از آبگیرهایی که به شکل‌های گوناگون هندسی باشد یاد می‌کند و دستور یافتن اندازه آبی را که در آنها جای می‌گیرد می‌آورد، و در پایان آن مسأله‌هایی دیده می‌شود که خواجه طوسی در رساله جبر خود برای تمرین آورده و علامه حلی پاره‌ای از آنها را، ساخت فقه داده و در نهاية الاحکام یاد کرده است. بهائی اینها را به ریخت مسأله‌های طهارت درآورده و می‌گوید که به جز چهار تا همه را در خلاصة الحساب یاد نمودم. (دانش پژوه) شیخ بهائی درمقدمه آن فرموده: «فقهاء ما رضوان الله عليهم اجمعين طریقه مساحت کر مکعب و شبه آن را از اشکال برای آسایش خوانندگان بیان نموده ولی مساحت کر مستدیر و مثمن و مثلث و معین را موکول به قواعد حسابی ودلائل هندسیه نموده و من در این رساله کلیه آن فروض را ذکر می‌کنم و مساحت آن را بیان می‌نمایم و اگر محتاج به ذکر مثالی باشد خواهم آورد». شیخ بهائی رساله‌ای نیز به فارسی در موضوع کر نگاشته و تحفه نام داده و به سلطان محمد خدابنده هدیه کرده است. آغاز: نحمدک يا من ملاء حياض قلوبنا بماء ولاء النبی و الآل ونشکرک يامن طهر نفوسنا عن الانغماس ... انجام: يستعلم مساحة باستعانة العلم بمساحة ما ذکرناه و لو بالتقريب المفيد للظن ببلوغ الكرية فانه كاف فی هذا الباب و الله اعلم بالصواب هذا ما غفلت عنه عوائق الزمان و لم يتنبه له بوائق الدهر الخوان. چاپ: ایران، قم، مکتبة بصيرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 9ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب‌الله اصفهانی، 1319)، (صص 1-9) [دنا 575/8- 577 (74 نسخه)؛ الذریعة 288/17؛ سرگذشت بهائی از سعید نفیسی 165؛ ريحانة الادب 301/3؛ كشف الحجب 280؛ مكتبة اميرالمؤمنين 365/4]