فهرست نسخه‌های خطی شرقی در کتابخانه دانشکده فورت ویلیام

● فهرست نسخه‌های خطی شرقی در کتابخانه دانشکده فورت ویلیام / فهرست / فارسی fehrest-e nosxe-hā-ye xattī-ye šarqī dar ketabxāne-ye dāneškade-ye fort vīlīyām لیستی است که در آن به صورت موضوعی و در هر موضوع به ترتیب الفبایی، با تفکیک کتاب‌های عربی و فارسی و اردو، اسامی کتاب‌های موجود در کتابخانه فورت ویلیام کالج آمده است و تعداد جلدهای موجود و ناقص آنها بیان شده است. کالج فورت ویلیام را در سال 1800 میلادی، مارکیز ولسلی در کلکته تأسیس کرد. بعدها این کالج به یکی از مراکز مهم شرق‌شناسی تبدیل شد و در آن شماری از محققان هندی و انگلیسی، برای تجدید حیات زبان‌های گوناگون هندی، در زمینه لغت‌شناسی مشغول به کار شدند. کالج در سال 1854 میلادی تعطیل شد، اما کتابخانه آن به یاری مردم شهر توسعه پیدا کرد و در ربع اول قرن بیستم میلادی به آرشیو ملی هند در دهلی نو انتقال یافت. دکتر راجش کومار پرتی در سال 1989 میلادی فهرستی در 143 صفحه به انگلیسی فراهم کرد و در آن 199 کتاب خطی فارسی و عربی و اردو را به صورت ناقص، بدون اشاره به تاریخ استنساخ و قید آغاز و انجام، معرفی کرد. فهرست دیگری نیز برای مجموعه مذکور نوشته شده که به زبان فارسی است و در آن 85 کتاب و نسخه خطی و 59 کتاب ناتمام و آسیب‌دیده و شش جنگ در 108 صفحه معرفی شده است. نسخه‌ای از این فهرست به شماره 193 در مجموعه کالج فورت ویلیام نگهداری می‌شود. توفیق سبحانی و محمد رضا نصیری نیز فهرست فنی‌تری برای 132 نسخه خطی عربی و فارسی موجود در مجموعه کالج فورت ویلیام به زبان فارسی و به ترتیب موضوعی نوشته‌اند که به عنوان ضمیمه شماره 8 نامه فرهنگستان به چاپ رسید. موضوعات مطرح شده در فهرست حاضر، از این قرار است: کتب علوم صرف عربی و فارسی، 29 عنوان با احتساب مکررات؛ علم نحو عربی و فارسی، 57 عنوان؛ کتب منطق و حکمت و هندسه و حساب و غیر آن، عربی، 71 عنوان؛ کتب اصول فقه عربی، 23 عنوان؛ کتب علم فقه عربی 80 عنوان؛ کتب تفسیر عربی و متعلقات آن، 30 عنوان؛ کتب تجوید و سجاوند عربی، 5 عنوان؛ احادیث عربی و متعلقات آن، 90 عنوان؛ کتب کلام عربی 51 عنوان؛ کتب علوم اخلاق و سلوک عربی، 110 عنوان؛ کتب فن معانی و بیان و کتب انشا و تاریخ و قصاید و دواوین عربی، 82 عنوان؛ علم لغات عربی، 35 عنوان؛ کتب علم لغت فارسی، 39 عنوان؛ کتب طب عربی و فارسی، 103 عنوان؛ کتب ادعیه مأثوره و آداب اعمال تعبدیه عربی و فارسی، 92 عنوان؛ کتب علم منطق و حکمت فارسی، 12 عنوان؛ کتب فقه فارسی، 63 عنوان؛ کتب تفسیر فارسی، 16 عنوان؛ کتب تجوید و سجاوندی فارسی، 16 عنوان؛ شروح احادیث فارسی، 27 عنوان؛ کتب کلام فارسی، 18 عنوان؛ کتب علم سلوک و تصوف فارسی، 310 عنوان؛ کتب تواریخ فارسی، 8 عنوان؛ کتب سیر فارسی، 100 عنوان؛ کتب انشا و قصص و حکایات فارسی، 82 عنوان؛ شروح مثنوی و گلستان و بوستان و غیر آن، 24 عنوان؛ کلیات و دیوانات و قصاید فارسی، 205 عنوان؛ مثنویات و خمسه‌های فارسی، 131 فارسی؛ کتب نجوم و رمل و تعبیر رؤیا، 22 عنوان؛ کتب معما 5 عنوان؛ کتب هندی نثر و نظم 109 عنوان. بدین ترتیب، در این فهرست بیش از 2150 نسخه معرفی شده است.