الفوائد الغیاثية

● الفوائد الغیاثية / بلاغت / عربی al-fawā’id-ul ġiyāṯīya عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد، 700؟ - 756 قمری ‘ażod-od-dīn-e ījī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1301 - 1356) وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555-626) گزیده بخش مفتاح العلوم سکاکی و کوتاه تر از تلخیص قزوینی است، متن به نام غیاث الدین وزیر و در مقدمه و دو فصل است. کار ایجی در یک «مقدمه» و «تقسیم» و «خاتمه» است: «مقدمه» سخن در وضع لفظ است و در «تقسیم» سخن از مدلول لفظ است و بر حسب قول قائل مدلول لفظ یا «کلی» است یا «مشخص» و هر دو آنها را قاضی به تفصیل تبیین می‌کند؛ «خاتمه» دارای تنبیهاتی است به این شرح: 1) الثلثة مشترک فی ان مدلولاته ليست معانی فی غیرها «مراد از ثلاثه ضمیر و موصول و اسم اشاره است»، 2) الاشارة العقليه لاتفيد التشحص، 3) فرق بین علم و مضمر، 4) تبیین قول نحاة که «ان الحرف مادل على معنى فى غيره انه لايستقل بالمفهومية»؛ 5) فرق بین فعل و مشتق؛ 6) فرق بین اسم جنس و علم جنس؛ 7) اینکه موصولات عکس حروف اند (زیرا حروف معانی خود را از غیر خود تحصیل می‌کنند، ولی موصولات مبهمات اند که معانی را در خود دارند منتها با رفع ابهام آن از طریق صله)، 8) اشتراک «فعل» و «حرف» در این است که هر دو دلالت بر معنی می‌کنند که ثابت در غیر است و از این جهت نمی توانند مخبر عنه واقع شوند، 9) مفهوم فعل کلی است متحقق در ذوات متعدده و جایز است نسبت آن به ذات خاص، 10) در ضمیر غائب، 11) در معنی دو کلمه «ذو» و «فوق»، 12) در قرار گرفتن بعضی از الفاظ به جای بعض دیگر به شرط آنکه نباید این جایگزینی موجب شک شود. چاپ: نشرت فی القاهرة 1991 [کشف الظنون 482/2؛ قرطای 8149؛ دنا 1212/7 (5 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تحقیق الفوائد = شرح الفوائد الغیاثیة = التحقیق فی شرح فوائد الغیاثیة؛ کرمانی، محمد بن یوسف (717-786) 2- شرح الفوائد الغیاثیة؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816) 3- شرح الفوائد الغیاثیة؛ قمی اصفهانی، عباس بن حیدر (-11)