فکاهی انتقادی

● فکاهی انتقادی / طنز / فارسی fokāhī-ye enteqādī نظام افشار، حبیب الله، - 1309 قمری nezām afšār, habīb-ol-lāh (- 1892) از حبیب الله خان نظام افشار صدر الافاضل صاحب مصاب و مقویم. مؤلف دو بیت از مقویم خود را در این رساله آورده و در پایان نیز از مقویم نام می‌برد. این رساله دارای یک «مقدمه» و شش «باب» است. نویسنده مطالب را با اشارات و کنایات آمیخته به هزل‌های معمول هزل نویسان زمان قاجار بیان می‌دارد. در یکی از ابواب (باب 2) از مردی به نام میرزا هدایت الله خواجه‌وند نام می‌برد که نام او در چندین دفتر از دفاتر کل مواجب بران مملکتی با عناوین مختلف ثبت است و از بابت هر یک حقوق می‌برد. نویسنده جدولی بدین‌گونه تنظیم کرده است: 1. میرزا هدایت الله ولد میرزا مهدی در دفتر سررشته‌داری ایل سوار خواجه‌وند؛ 2. میرزا هدایت الله ... مواجب آجودانی در فوج سمنان؛ 3. میرزا هدایت الله ... مواجب تحویلداری در قورخانه مبارکه؛ 4. هدایت جان ... عمله نقاره خانه مبارکه در دسته حاج اسماعیل بزاز. در ادامه جدول مزبور می‌گوید: «از قراری که شنیدم وجهی به فرنگستان فرستاده چند کله مصنوعی مقوایی آورده: خوشگل، بدگل، آبله رو، زاغ چشم ریش پهن، کومج، سالک دار، یک چشم و دندان از دهن بیرون آمده ... هر یک از آن صورتها را هدایت بر سر کشیده ... مواجب خود را از محلهای مختلف گرفته بر می‌گردد». [الذریعه 22؛ رجال ایران 360/1]