نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات

furūq-ul luġāt fī-t tamyīz bayn-a mufād-il kalamāt
45 نسخه ثبت‌شده از قرن 12 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/48688
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #48688
تاریخ و سده تألیف: 1142 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 23، ص 884 تا 887
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: لغت
عناوین دیگر و هم‌تراز:
الفروق بين المتقارب (al-furūq bayn-al mutaqārib)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

کتابی است در بیان فروق لغات و عموم و خصوص الفاظ مترادف مرتب بر اولاً اوایل حروف دون اواخر و دون ملاحظه و اعتبار مجردات مصادر، ثانیاً در معتلات و صحاح مبتنی بر ماده مشهور آنها مشتمل بر ابواب و خاتمه مفیدی ایضا شامل چند «باب» و «فصل». نویسنده می‌گوید تا کنون رسم بر آن بوده که به وقت نوشتن کتب لغت مراعاة بين الفاظ را نمی‌کردند و آنچه می‌نوشتند بر سبیل ترادف می‌نوشتند یعنی تمییزی بین عموم و خصوص قائل نمی‌شدند و سرانجام این عمل موجب اشتباه استفاده‌کنندگان از لغات می‌شد پس من بر آن شدم که در این کتاب این رسم کهن را به دور افکنم و فرق بین لغات را از این جهت بگذارم و از لغات کتاب و سنت نیز چون شاهدی یافتم بیاورم و مبنای من در تلفیق نیز به همان نهج معروف در تعریف و ترتیب لغات بر حسب حروف تهجی بود و این ترتیب را به خلاف گذشتگان مراعات در حروف اول کلمات نمودم و در مستعملات نیز بنا بر ماده کلمه گذاشتم گرچه در بعضی از موارد مخالفت با کتاب قاموس و صحاح اللغه می کرد.
آغاز اثر
« الحمد لله الذی من على ذوى الالباب بملاحة البيان و شرفهم بفصاحة اللسان و فرق ... و خاتم الانبياء و على آله الحاملين للوائه ... »
انجام اثر
« فإنك قلت و يضرب الله الأمثال للناس و الله بكل شيء عليم و حان الآن أن نختم الكلام حامدين الله على التوفيق للمرام و مصلين على سيد الانام و آله مصابيح الظلام و مفاتيح دار السلام »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب در تهران ضمن کتاب السامی فی الاسامی چاپ شده است؛ ایران ،تهران کارخانه الله قلی خان، 1273ق، سنگی، خشتی، 45ص، به سعی و اهتمام علی اصغر بن عبدالجبار اصفهانی سمیرمی (صص 116-161)
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
تعليقات على فروق اللغات؛ آل عصفور، محمد على بن محمد تقی (1350-1289) فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات (منتخب) التمييز بين مفاد الكلمات
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 196/16و 186/16 معجم المطبوعات 696 ريحانة الأدب 115/3 دنا 112/7-1013 (30 نسخه)

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات = الفروق بين المتقارب / لغت / عربی furūq-ul luġāt fī-t tamyīz bayn-a mufād-il kalamāt = al-furūq bayn-al mutaqārib جزائری، نورالدین محمد بن نعمة الله، 1088 - 1158 قمری jazā’erī, nūr-od-dīn mohammad ebn-e ne‘mat-ol-lāh (1678 - 1745) تاریخ تألیف: 20 جمادی الثانی 1142ق کتابی است در بیان فروق لغات و عموم و خصوص الفاظ مترادف مرتب بر اولاً اوایل حروف دون اواخر و دون ملاحظه و اعتبار مجردات مصادر، ثانیاً در معتلات و صحاح مبتنی بر ماده مشهور آنها مشتمل بر ابواب و خاتمه مفیدی ایضا شامل چند «باب» و «فصل». نویسنده می‌گوید تا کنون رسم بر آن بوده که به وقت نوشتن کتب لغت مراعاة بين الفاظ را نمی‌کردند و آنچه می‌نوشتند بر سبیل ترادف می‌نوشتند یعنی تمییزی بین عموم و خصوص قائل نمی‌شدند و سرانجام این عمل موجب اشتباه استفاده‌کنندگان از لغات می‌شد پس من بر آن شدم که در این کتاب این رسم کهن را به دور افکنم و فرق بین لغات را از این جهت بگذارم و از لغات کتاب و سنت نیز چون شاهدی یافتم بیاورم و مبنای من در تلفیق نیز به همان نهج معروف در تعریف و ترتیب لغات بر حسب حروف تهجی بود و این ترتیب را به خلاف گذشتگان مراعات در حروف اول کلمات نمودم و در مستعملات نیز بنا بر ماده کلمه گذاشتم گرچه در بعضی از موارد مخالفت با کتاب قاموس و صحاح اللغه می کرد. آغاز: الحمد لله الذی من على ذوى الالباب بملاحة البيان و شرفهم بفصاحة اللسان و فرق ... و خاتم الانبياء و على آله الحاملين للوائه ... انجام: فإنك قلت و يضرب الله الأمثال للناس و الله بكل شيء عليم و حان الآن أن نختم الكلام حامدين الله على التوفيق للمرام و مصلين على سيد الانام و آله مصابيح الظلام و مفاتيح دار السلام چاپ: این کتاب در تهران ضمن کتاب السامی فی الاسامی چاپ شده است؛ ایران ،تهران کارخانه الله قلی خان، 1273ق، سنگی، خشتی، 45ص، به سعی و اهتمام علی اصغر بن عبدالجبار اصفهانی سمیرمی (صص 116-161) [الذريعة 196/16و 186/16؛ معجم المطبوعات 696؛ ريحانة الأدب 115/3؛ دنا 112/7-1013 (30 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تعليقات على فروق اللغات؛ آل عصفور، محمد على بن محمد تقی (1350-1289) 2- فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات (منتخب) 3- التمييز بين مفاد الكلمات

نسخه‌های خطی این اثر

45 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
مرعشی
قم
11598/2 بی‌کاتب 14 جمادی الاول 1129ق نسخ 74 شناسنامه ←
2
رضوی
مشهد
14318 نامشخص 20 جمادی الثانی 1142ق نسخ 98 شناسنامه ←
3
مرعشی
قم
15790 رضی الدین بن نور الدین حسینی تا 25 محرم 1143ق - نستعلیق، نسخ 92 شناسنامه ←
4
جلیلی
کرمانشاه
156 علیرضا بن محمد سمیع 20 جمادی الثانی 1163ق نسخ 74 شناسنامه ←
5
دانشگاه
تهران
4232/1 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 63 شناسنامه ←
6
ملی
تهران
922 محمد حسین محتملاً قرن 12 نستعلیق، نسخ 49 شناسنامه ←
7
گلپایگانی
قم
3356-17/136 بی‌کاتب قرن 12 تحریری، بی‌کا 56 شناسنامه ←
8
جلیلی
کرمانشاه
350 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 122 شناسنامه ←
9
دیانی، شیخ محمد علی
بیرجند
121 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 55 شناسنامه ←
10
مرعشی
قم
14994/3 بی‌کاتب اواخر قرن 13 نسخ 32 شناسنامه ←
11
فرهاد معتمد
تهران
135/1 بی‌کاتب قرن 13 نسخ - شناسنامه ←
12
طبسی
قم
615 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 65 شناسنامه ←
13
گلپایگانی
قم
647-4/117 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 92 شناسنامه ←
14
گلپایگانی
قم
4181/5-21/101 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 57 شناسنامه ←
15
مرعشی
قم
11850 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 75 شناسنامه ←
16
ملک
تهران
582 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 48 شناسنامه ←
17
شاهچراغ
شیراز
454 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 85 شناسنامه ←
18
امامزاده محمد هلال
آران کاشان
145/1 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 37 شناسنامه ←
19
مرکز احیاء
قم
376 نامشخص - - - شناسنامه ←
20
مرعشی
قم
15147/1 سید زین العابدین بن ابی القاسم موسوی خوانساری قرن13 نسخ 7 شناسنامه ←
21
مرعشی
قم
2092/1 نامشخص - - - شناسنامه ←
22
مجلس
تهران
18553 ابوالحسن بن محمد محسن بن مرحوم ابوالحسن بن عبدالله بن نورالدین محمد بن نعمت الله موسوی حسینی جزائری (نوه مؤلف) رجب 1220ق نسخ 150 شناسنامه ←
23
کاظمینی
یزد
444/2 محمد صادق بن عبدالله 1230ق نسخ - شناسنامه ←
24
سادات ناصری، حسن
تهران
248 لطف الله بن بهاء الدین بن عبدالله بن نور الدین موسوی جزایری شنبه 24 ذیحجه 1233ق نسخ - شناسنامه ←
25
وزیری
یزد
1778/1 ابراهیم موسوی 1236ق نسخ 94 شناسنامه ←
26
مجلس
تهران
8925/1 بی‌کاتب حدود 1238ق نسخ 7 شناسنامه ←
27
فاضل خوانساری
خوانسار
229/1 حسین بن علی نقی ربیع الاول 1243ق نسخ - شناسنامه ←
28
مجلس
تهران
10181/1 محمد علی بن محمد موسوی لاریجانی مازندرانی 1244ق نسخ - شناسنامه ←
29
عبدالعظیم
تهران
664/1 محمد تقی بن آقا کپ تستری شوال 1247ق نسخ 4 شناسنامه ←
30
رضوی
مشهد
3737 احمد شیرازی 1253ق، واقف: رضا نایینی نسخ 68 شناسنامه ←