نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات

furūq-ul luġāt fī-t tamyīz bayn-a mufād-il kalamāt
45 نسخه ثبت‌شده از قرن 12 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/48688
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #48688
تاریخ و سده تألیف: 1142 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 23، ص 884 تا 887
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: لغت
عناوین دیگر و هم‌تراز:
الفروق بين المتقارب (al-furūq bayn-al mutaqārib)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

کتابی است در بیان فروق لغات و عموم و خصوص الفاظ مترادف مرتب بر اولاً اوایل حروف دون اواخر و دون ملاحظه و اعتبار مجردات مصادر، ثانیاً در معتلات و صحاح مبتنی بر ماده مشهور آنها مشتمل بر ابواب و خاتمه مفیدی ایضا شامل چند «باب» و «فصل». نویسنده می‌گوید تا کنون رسم بر آن بوده که به وقت نوشتن کتب لغت مراعاة بين الفاظ را نمی‌کردند و آنچه می‌نوشتند بر سبیل ترادف می‌نوشتند یعنی تمییزی بین عموم و خصوص قائل نمی‌شدند و سرانجام این عمل موجب اشتباه استفاده‌کنندگان از لغات می‌شد پس من بر آن شدم که در این کتاب این رسم کهن را به دور افکنم و فرق بین لغات را از این جهت بگذارم و از لغات کتاب و سنت نیز چون شاهدی یافتم بیاورم و مبنای من در تلفیق نیز به همان نهج معروف در تعریف و ترتیب لغات بر حسب حروف تهجی بود و این ترتیب را به خلاف گذشتگان مراعات در حروف اول کلمات نمودم و در مستعملات نیز بنا بر ماده کلمه گذاشتم گرچه در بعضی از موارد مخالفت با کتاب قاموس و صحاح اللغه می کرد.
آغاز اثر
« الحمد لله الذی من على ذوى الالباب بملاحة البيان و شرفهم بفصاحة اللسان و فرق ... و خاتم الانبياء و على آله الحاملين للوائه ... »
انجام اثر
« فإنك قلت و يضرب الله الأمثال للناس و الله بكل شيء عليم و حان الآن أن نختم الكلام حامدين الله على التوفيق للمرام و مصلين على سيد الانام و آله مصابيح الظلام و مفاتيح دار السلام »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب در تهران ضمن کتاب السامی فی الاسامی چاپ شده است؛ ایران ،تهران کارخانه الله قلی خان، 1273ق، سنگی، خشتی، 45ص، به سعی و اهتمام علی اصغر بن عبدالجبار اصفهانی سمیرمی (صص 116-161)
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
تعليقات على فروق اللغات؛ آل عصفور، محمد على بن محمد تقی (1350-1289) فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات (منتخب) التمييز بين مفاد الكلمات
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 196/16و 186/16 معجم المطبوعات 696 ريحانة الأدب 115/3 دنا 112/7-1013 (30 نسخه)

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات = الفروق بين المتقارب / لغت / عربی furūq-ul luġāt fī-t tamyīz bayn-a mufād-il kalamāt = al-furūq bayn-al mutaqārib جزائری، نورالدین محمد بن نعمة الله، 1088 - 1158 قمری jazā’erī, nūr-od-dīn mohammad ebn-e ne‘mat-ol-lāh (1678 - 1745) تاریخ تألیف: 20 جمادی الثانی 1142ق کتابی است در بیان فروق لغات و عموم و خصوص الفاظ مترادف مرتب بر اولاً اوایل حروف دون اواخر و دون ملاحظه و اعتبار مجردات مصادر، ثانیاً در معتلات و صحاح مبتنی بر ماده مشهور آنها مشتمل بر ابواب و خاتمه مفیدی ایضا شامل چند «باب» و «فصل». نویسنده می‌گوید تا کنون رسم بر آن بوده که به وقت نوشتن کتب لغت مراعاة بين الفاظ را نمی‌کردند و آنچه می‌نوشتند بر سبیل ترادف می‌نوشتند یعنی تمییزی بین عموم و خصوص قائل نمی‌شدند و سرانجام این عمل موجب اشتباه استفاده‌کنندگان از لغات می‌شد پس من بر آن شدم که در این کتاب این رسم کهن را به دور افکنم و فرق بین لغات را از این جهت بگذارم و از لغات کتاب و سنت نیز چون شاهدی یافتم بیاورم و مبنای من در تلفیق نیز به همان نهج معروف در تعریف و ترتیب لغات بر حسب حروف تهجی بود و این ترتیب را به خلاف گذشتگان مراعات در حروف اول کلمات نمودم و در مستعملات نیز بنا بر ماده کلمه گذاشتم گرچه در بعضی از موارد مخالفت با کتاب قاموس و صحاح اللغه می کرد. آغاز: الحمد لله الذی من على ذوى الالباب بملاحة البيان و شرفهم بفصاحة اللسان و فرق ... و خاتم الانبياء و على آله الحاملين للوائه ... انجام: فإنك قلت و يضرب الله الأمثال للناس و الله بكل شيء عليم و حان الآن أن نختم الكلام حامدين الله على التوفيق للمرام و مصلين على سيد الانام و آله مصابيح الظلام و مفاتيح دار السلام چاپ: این کتاب در تهران ضمن کتاب السامی فی الاسامی چاپ شده است؛ ایران ،تهران کارخانه الله قلی خان، 1273ق، سنگی، خشتی، 45ص، به سعی و اهتمام علی اصغر بن عبدالجبار اصفهانی سمیرمی (صص 116-161) [الذريعة 196/16و 186/16؛ معجم المطبوعات 696؛ ريحانة الأدب 115/3؛ دنا 112/7-1013 (30 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تعليقات على فروق اللغات؛ آل عصفور، محمد على بن محمد تقی (1350-1289) 2- فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات (منتخب) 3- التمييز بين مفاد الكلمات

نسخه‌های خطی این اثر

45 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
رضوی
مشهد
26724 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
2
ملی
تهران
1538/4 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 97 شناسنامه ←
3
گلپایگانی
قم
993/10-6/83 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 51 شناسنامه ←
4
ملی
تهران
2189/17 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 2 شناسنامه ←
5
وزیری
یزد
4404/1 محمد علی زاهدی نائینی بی‌تاریخ نسخ 107 شناسنامه ←
6
دانشگاه
تهران
3021/2 عبدالغفار بی‌تاریخ نستعلیق 57 شناسنامه ←
7
مجلس
تهران
8844/1 حسنی بن عبدالله بن غلامعلی بن شرف الدین دزفولی دوشنبه 26 ذیقعده 1289ق نسخ 111 شناسنامه ←
8
مفتاح
تهران
581/1 حسین بن عبدالله بن غلام علی بن شرف الدین دزفولی دوشنبه 26 ذیقعده 1289ق نسخ - شناسنامه ←
9
رضوی
مشهد
15709/1 اسمعیل بن حسنی کاتب دزفولی پنج‌شنبه 27 صفر 1288ق نسخ 275 شناسنامه ←
10
مجلس
تهران
170/1 معزی نظرعلی بن ملا ابوالقاسم 1279ق نسخ 97 شناسنامه ←
11
فیضیه
قم
1037/1 محمد بن سید زین العابدین 1270ق نسخ - شناسنامه ←
12
ملی
تهران
6247 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 38 شناسنامه ←
13
مرعشی
قم
4787 بی‌کاتب جمعه 24 جمادی الاول 1267ق نسخ 46 شناسنامه ←
14
رضوی
مشهد
3736 محمدحسین کرجی 1266ق نسخ 112 شناسنامه ←
15
الهیات
مشهد
22593/2 بی‌کاتب سه‌شنبه 7 رجب 1258ق نسخ 63 شناسنامه ←
16
رضوی
مشهد
3737 احمد شیرازی 1253ق، واقف: رضا نایینی نسخ 68 شناسنامه ←
17
عبدالعظیم
تهران
664/1 محمد تقی بن آقا کپ تستری شوال 1247ق نسخ 4 شناسنامه ←
18
مجلس
تهران
10181/1 محمد علی بن محمد موسوی لاریجانی مازندرانی 1244ق نسخ - شناسنامه ←
19
فاضل خوانساری
خوانسار
229/1 حسین بن علی نقی ربیع الاول 1243ق نسخ - شناسنامه ←
20
مجلس
تهران
8925/1 بی‌کاتب حدود 1238ق نسخ 7 شناسنامه ←
21
وزیری
یزد
1778/1 ابراهیم موسوی 1236ق نسخ 94 شناسنامه ←
22
سادات ناصری، حسن
تهران
248 لطف الله بن بهاء الدین بن عبدالله بن نور الدین موسوی جزایری شنبه 24 ذیحجه 1233ق نسخ - شناسنامه ←
23
کاظمینی
یزد
444/2 محمد صادق بن عبدالله 1230ق نسخ - شناسنامه ←
24
مجلس
تهران
18553 ابوالحسن بن محمد محسن بن مرحوم ابوالحسن بن عبدالله بن نورالدین محمد بن نعمت الله موسوی حسینی جزائری (نوه مؤلف) رجب 1220ق نسخ 150 شناسنامه ←
25
مرعشی
قم
2092/1 نامشخص - - - شناسنامه ←
26
مرعشی
قم
15147/1 سید زین العابدین بن ابی القاسم موسوی خوانساری قرن13 نسخ 7 شناسنامه ←
27
مرکز احیاء
قم
376 نامشخص - - - شناسنامه ←
28
امامزاده محمد هلال
آران کاشان
145/1 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 37 شناسنامه ←
29
شاهچراغ
شیراز
454 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 85 شناسنامه ←
30
ملک
تهران
582 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 48 شناسنامه ←