فتوح المؤمنین

● فتوح المؤمنین / اخلاق / فارسی fotūḥ-ol mo’menīn ایادی، فتح الله بن عزیزالله، ق 10 قمری ayādī, fatḥ-ol-lāh ebn-e ‘azīz-ol-lāh (- 16c) اهدا به: شاه طهماسب اول (930-984ق) در اخلاق با استفاده از آیات قرآنی و احادیث شیعی و حکایت های اخلاقی و شعرهای فارسی با نثری روان و ساده. نویسنده دانشمندی شیعی مذهب و ظاهراً از واعظان مبرز عصر خود بوده است. کتاب دارای چهل و یک «باب» و هر بابی مشتمل بر چند «فصل» است: باب 1. اصول عقاید در پنج فصل و فصلی دیگر در ذکر پادشاه عالم پناه شاه طهماسب؛ 2. فضیلت علم و عالم و معلم در سه فصل (فصل سوم در احوال قاضیان و منجمان)؛ 3. فضیلت نماز و غیره، در سه فصل؛ 4. فضیلت ثواب روزه، در چهار فصل؛ 5. فضیلت زکات و حج و جهاد؛ 6. وصف بهشت ودوزخ و هول قیامت، در سه فصل؛ 7. صفت خمرخوارگان و قمار و غیره، در چهار فصل؛ 8. بیان زناکنندگان و لواط، در سه فصل؛ 9. عقاب رباخوارگان و انبارداران، در سه فصل؛ 10. غیبت و بهتان، در دو فصل؛ 11. سخاوت و بخل، در دو فصل؛ 12. شکر باری تعالی، در دو فصل؛ 13. صبر و شکیبایی، در دو فصل؛ 14. توکل بر خدا، در دو فصل؛ 15. خیرات، در دو فصل؛ 16. توبه و استغفار، در سه فصل؛ 17. اکرام ضیف و همسایگان، در سه فصل؛ 18. حقوق والدین و زوج و زوجه و عبد و اقارب، در پنج فصل؛ 19. امانت و دیانت، در دو فصل؛ 20. ثواب صلوات، در دو فصل؛ 21. موت و فوت، در دو فصل؛ 22. خوف و ترس الهی؛ 23. امر به معروف و نهی از منکر (در شرایط و آداب آن و موعظه در دو فصل)؛ 24. حکمت باری تعالی و بیان اخلاص، در سه فصل؛ 25. حیا و عفت، در سه فصل؛ 26. فضیلت حلم، در سه فصل؛ 27. بیان عجب و تکبر، در دو فصل؛ 28. شفقه و صدق، در پنج فصل؛ 29. تواضع و نکوهش، در سه فصل؛ 30. علو همت و جهد، در چهار فصل؛ 31. رزق و پرسش خدای تعالی، در سه فصل؛ 32. خاموشی و تنهانشینی، در سه فصل؛ 33. دوستی باری تعالی، در دو فصل؛ 34. وفاداری، در سه فصل؛ 35. عدالت و مشاورت، در سه فصل؛ 36. شناختن نفس خود و نفس شیطان، در سه فصل؛ 37. شناختن دنیا و خرسندی به قضاء، در سه فصل؛ 38. دفع قطاع الطريق (و اشرار)، در دو فصل؛ 39. دریغ خوردن بر دنیا و یقین داشتن به خدای تعالی، در چهار فصل؛ 40. محبان و شیعیان، در هفت فصل؛ 41. وصیت و ختم کتاب. آغاز: حمد و ثنای أتم، حضرت ودودی را که صفای مودت و وفای محبت را تاج و طوق جانهای شیفتگان عکس جمال ... ذوق سوختگان سبحات جلال ساخت. رؤوفی که مخموران درود درد فراق و معموران سوز اشتیاق ... افراح شراب إفضال بنواخت. لطیفی که لطایف جودش ناقصان ظلمت خاک را بتوالی رشاش ... کمال بخشید. جمیلی که از ساقی کؤوس أنوار جمالش مهجوران بادیه حرمان و هیمان و رنجوران زاویه ... زاویه ... شربت وصال رسید، و باظهار آثار نفس رحمانی سایران عرصه وجود را بار عام داد و بأمطار أسرار حقایق و إلهام؛ خطه شهود را آرام داد. و صلوات زاکیات و درود نامیات بر صاحب لوای کوثر و مقتدای أهل ... بحر عالم توحید و بدر فلک تحقیق، سید انبیا حضرت محمد المصطفی صل الله علیه و آله و سلم؛ و بر أهل بیت او، صلوات الله علیهم اجمعین، که کاشفان أسرار عرفان و واصفان أنوار وجدانند، خصوصاً حضرت امیرالمؤمنین و امام المتقین علی بن أبی طالب ... عليهم الصلوة و السلام. اما بعد، چنین گوید مؤلف این رساله، الفقير الحقير إلى رحمه الله الملک ... فتح الله بن عزيز الله الأيادى، که عزیزی از برادران دینی و فرزندی از فرزندان طریقی که همگی همت خود ... و علوم دینی مصروف داشته، و جز خلوص عقیده با این کمینه نداشته؛ از کمال اخلاص و نور «و وفور: ظ» اختصاص، ازین بنده ضعیف ... که از برای طالبان؛ نسخه تحریر و ترقیم که که بوسیله آن در علم طاعت و عبادت بیفزایند و از جهل و عصیان ... و سبب طاعت ما شود و بر صفحه صحیفه روزگار یادگار ماند، مزین بآیات قرآن ملک علام و أحادیث پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم و از حکایات و روایات أئمه معصومین علیهم السلام و از أکابر دین از هر کتابی از نثر ... تا بر تمامت مؤمنین و مؤمنات حجتی قاطع باشد. هر چند این بنده گنهکار و ضعیف بیمقدار خود را ... که بدین جرأت إقدام نماید، و خود را از حساب مقیدان دین «کذا» شمرد. فأما چون حضرت رسالت پناه محمدی ... سئل عن علم يعلمه فکتمه الجم بلجم من النار؛ نخواست که در زمره این طائفه باشد که حدیث خبر میدهد ... بحکم این حدیث که: العلم لایحل منعه، برخود فرض عین دانست. پس بنابرین ... ترتیب و ترکیب این کتاب «فتوح المؤمنين» شروع کرد، و مرتب گردانید بمقدمه و چهل و یک باب و خاتمه. کسانی که این رساله را دریابند سودمند دنیا و آخرت شوند انشاء الله. حق سبحانه و تعالی برخوانندگان و نویسندگان و شنوندگان و یاد گیرندگان و عمل کنندگان و بر مؤلف رحمت کناد. إلهی! بحت عزت و جلال خودت که دیده عیب گویان و حسد حاسدان ازین بنده ضعیف گناه کار در پوشان. اگر عیبی از زبان قلم واقع شود از کرم بزرگی و لطف و شفقت خود آنرا اصلاح نمایند، خدای عالم بر ایشان رحمت کند و بیامرزد، و بالله التوفيق. باب اول. در بیان توحید و عدل ... انجام: به اقبال پیوسته پیوسته باد و صلی الله علی محمد و آله الطيبين الطاهرين برحمتک یا ارحم الراحمین. [دنا 884/7 (10 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 539/6]