فتوحات شاهی

● فتوحات شاهی / تاریخ جهان / فارسی fotūḥāt-e šāhī امینی، ابراهیم بن قاسم، - 941 قمری amīnī, ebrāhīm ebn-e qāsem (- 1535) اهدا به: شاه اسماعیل اول (907-930ق) تاریخ تألیف: 927ق؛ محل تألیف: هرات تاریخ وقایع عصر صفوی مخصوصاً دوره شاه اسماعیل. ابراهیم امینی در سالهای 910 تا 916ق صدارت خاصه ابومنصور مظفر حسین میرزا (842-911ق) در خراسان را بر عهده داشت. چون سلطنت به ابوالفتح محمد شیبانی انتقال یافت مانند سلیر صدور چندی مورد عذاب و شکنجه عبدالرحیم صدر قرار گرفت و پس از رهایی مدتی عزلت و انزوا اختیار کرد. در 926ق مورد عنایت شاه اسماعیل قرار گرفت و به دربار او پیوست و از سال 927ق در سن 45 سالگی در دارالسلطنه هرات مأموریت یافت تا تاریخی برای رویدادهای آن حکومت بنگارد فتوحات شاهی محصول آن فرمان است که در دو دفتر تنظیم شده است. دفتر اول ار آفرینش آدم و نیاکان پیامبر تا زمان شاه اسماعیل را دربر می‌گیرد و دفتر دوم شامل رویدادهای دوره شاه اسماعیل تا حوادث سال 920 ق است. وی در همین سال فتوحات شاهی را به صورت ناتمام رها می‌کند. می‌توان گمان برد که این ناتمامی از آن رو بوده که ظاهراً امینی نخواسته است شکست شاه اسماعیل در جنگ چالدران را ثبت کند. شرح تقسیمات کتاب چنین است. دفتر 1. مقدمة الفتوحات، مشتمل است بر پنج «فتح»: 1) در بدء آفرینش و ایجاد آدم و سلسله نسب حضرت خاتم (ص)، 2) بیان مجملی از اخبار میلاد با اسعاد سید عباد، 3) ذکر شمه‌ای از سوانح احوال ائمه قدسی نژاد، 4) انتقال به باقی آبا و اجداد شاه عدالت نهاد، 5) شرح احوال ایام صغر آن خسرو با دین و داد خلد الله تعالی ظل رأفته علی مفارق الی البلاد الی یوم التناد؛ دفتر 2. «چون مقدمه مشتمل بر وقایع دوازده سال ابد حال اعلی حضرت شاه بی مثال سمت اشتمال دارد داعیه آن حضرت را در ضمن دفتری بر منصه شرح و بیان آرد.» (محمد حسین حکیم) آغاز: 1: فاتحه آرای صفحات فتوحات شاهی 2: بسمله، ستایش بی مثل و انباز مرخدای بی نیازی را سزاست که ... الخ چاپ: تصحیح محمدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383ش، 28+642ص [مقالات فارسی ش 539؛ نسخه‌های منزوی 4367؛ فهرستواره منزوی 938/1؛ الذریعه، ج 16، ص 638؛ فرخنده پیام، ص 187 - 190؛ دنا 878/7]