غرر المعانی

● غرر المعانی / تفسیر / عربی ġurar-ul ma‘ānī دینویه، احمد بن محمد بن علی بن الحسین، ق6 قمری Daynavīe, ahmad ebn-e mohammad ebn-e ‘alī ebn-e hoseyn (- 12c) مؤلف این تفسیر چنان که کاتب نسخه ذیل پشت اولین صفحه نوشته‌اند: «هو الشيخ الامام زین الائمه ابوالعباس احمد بن محمد بن علی بن الحسین بن دينویه حرس الله ...» می‌باشد و به قرینه این که در سال 508 نسخه ذیل نوشته شده و کاتب پس از ذکر اسم دعاء «حرس الله ...» درباره ایشان نوشته معلوم می‌شود کتابت آن در زمان حیات مؤلف بوده، بنابراین ایشان از علمای اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری بوده‌اند. آنچه در کتب سیر و رجالی که در دسترس بود تفحص و تجسس کردیم مؤلف را نشناختیم. در کشف الظنون و فهرست‌های ایرانی و فرنگی هم نامی از این کتاب ندیدیم. از انشاء مطالب تفسیر معلوم می‌شود که مؤلف از علماء عامه بوده‌اند. طرز این تفسیر آن است که آیات را با کمال اختصار تفسیر و بیان می‌نماید و اختلاف قراء را در کلمات نقل و شأن نزول آیات را نیز نوشته‌اند و به مناسبت مقام احادیثی را به روایت روات عامه از پیغمبر (ص) نقل نموده است و در آخر نسخه ذیل کاتب چنین نوشته‌اند: «يتلوه فی الرابعه سورة الكهف». ظاهر از عبارت مذکور این است که مؤلف این کتاب را در شش جلد مرتب کرده است و به قرینه این که این جلد که مشتمل بر پنج جزء و ربع از قرآن کریم و در حدود 16800 بیت کتابت دارد، تمام تفسیر بایستی در حدود 100000 بیت کتابت داشته باشد ولی ما با تفحص زیاد اطلاعی بر مجلدات دیگر این کتاب نیافتیم و شاید مؤلف هم توفیق بر اتمام آن نیافته باشد. [الذريعة 43/16]