عنوان الشرف الوافی فی الفقه و النحو و التاريخ و العروض و القوافی

● عنوان الشرف الوافی فی الفقه و النحو و التاريخ و العروض و القوافی / چند دانشی / عربی 'unwān-uš šaraf-il wāfī fi-l fiqh wa-n naḥw wa-t tārīx wa-l 'arūḍ wa-l qawāfī ابن مقری، اسماعیل بن ابی بکر، 755 - 837 قمری ebn-e moqrī, esmā'īl ebn-e abī bakr (1355 - 1434) به دستور: ناصر اسماعیل بن عباس تاریخ تألیف: 2 محرم 804ق کتابی است عجیب الوضع در پنج علم، فقه، نحو، تاریخ، عروض و قوافی که اصل آن فقه می‌باشد و چهار علم دیگر نیز از پاره‌ای رموزات و ترتیبات متخذه از آن کتاب مستفاد می‌گردد. کتابی است بدیع الوصف در مجلدی کوچک و سبب تألیفش آن بود که مؤلف (ابن مقری) به قضاوت بسیار حریص بوده است و تلاش می‌کرده است تا پس از فیروزآبادی ـ صاحب قاموس المحیط ـ آن مقام را اشغال نماید. چون صاحب قاموس کتابی برای سلطان اشرف صاحب بلاد یمن تألیف نمود که اول تمامی سطور آن حرف الف بود و به همین جهت مورد حیرت و جالب نظر سلطان گردید، لذا شرف الدین هم کتاب عنوان الشرف را در فقه تألیف نمود و کلمات آن را با رنگ سرخ و سیاه به طوری مرتب کرد که علاوه بر فقه، چهار علم دیگر نحو و تاریخ و عروض و قوافی نیز از آن استخراج می‌شود. چنان‌که کلمه اول سطور با رنگ سرخ، علم عروض، بعد از آن نیز با رنگ سرخ تاریخ، پس از آن نیز با رنگ سرخ نحو و اواخر سطور قوافی بود و مجموع کلمات و سطور آن بدون توجه به رنگ‌های سرخی و سیاهی به طور معمول، علم فقه می‌باشد. شرف الدین در این فن مبتکر بود و پس از او سیوطی کتاب «النفحة المکیه» را در ظرف یک روز به همین نحو نوشت و سپس قاضی دمیاطی و دیگران. (فاضل) آغاز: آغاز فقه: الحمدلله ولی الحمد و مستحقه الذی لایقوم بحمده أحد من خلقه ... آغاز عروض: امر بتألیف هذا الکتاب و جمعه مولانا السلطان الملک المشرف اسماعیل ابن عباس. آغاز تاریخ: الحمدلله حق حمده ... فهذه نبذة جمعتها ... مورخاً دولة ائمة الزمن ... الملک المنصور نورالدین عمر بن علی الرسول. آغاز نحو: بحمدالله استفتح ... آغاز قافیه: الحمد لله الذی علم الانسان ما لم یعلم و هدانا للتی هی اقوم ... و بعد فینبغی للناظر فی علم القوافی ان یعرف المقید و المطلق ... انجام: انجام فقه: غایة التسلیم الوجب للکرامة فی دار النعیم. انجام عروض: و فی الوافر معقول و فی الکامل موقوص تم العروض انجام تاریخ: علی محمد وآله و سلم. انجام نحو: جنات النعیم. انجام قافیه: و الله اعلم. تم الکتاب. چاپ: و در حلب و حیدرآباد و قاهره، مطبعة البهية السنية المصرية، 113ص، 1401ق چاپ شده [دنا 641/7-642 (42 نسخه)؛ الذریعة 41/4؛ آداب اللغة جرجی زیدان 137/3؛ معجم المؤلفين 262/2؛ کشف الظنون 1175/2؛ الاوقاف العامة موصل 151/4]