علم

● علم / فلسفه / فارسی ‘elm قمی، علیقلی بن قره چغای، 1020؟ق 11 قمری qomī, ‘alī-qolī ebn-e qara čoqāy (1612 - 17c) در علم اجمالی و تفصیلی واجب و عقول و نفوس و بسیار سودمند است. فهرست مطالب آن: مقاله 1. بیان حقیقت علم و اقسام آن، در هشت «فصل»: 1) ذکر بعضی مقدمات، 2) بیان این که علم خاص بما هو خاص در واقع معنی است متعلقی الذات، 3) تقسیم علم به معنی مطلق، 4) بیان استدلال به این که علم حقیقی عرضی حقیقی است زاید به ذات، 5) بیان حقیقت علم حقیقی و بیان این که اصل و ماده و عنصر علم حقیقی بما هو علم حقیقی نور روحانی الهی است فایض بر ذات عالم، 6) بیان این که علم حصولی تخیلی و تعقلی نور عرضی شبحی است، 7) بیان کیفیت ادراک نفس محسوسات و مخیلات و معقولات را، 8) بیان این که جمیع علوم حقیقیه حصولیه و حضوریه نفس ناطقه یک نور ربطی است که به متعلقات مختلفه مختلف الذات و متفاوت الاحکام است با هر علم حصولی خاص او یک نور شبحی است؛ مقاله 2. در تفتیش این که آیا ماهیات به انفسها در ذهن موجود می‌شوند یا به شبح‌ها؛ مقاله 3. بیان معرفت حقیقی و مجازی؛ مقاله 4. بیان شرافت و خست اجناس علوم اربعه بالذات؛ مقاله 5. تقسیم امور ممکن ان یشیر الیه به ذهنی و خارجی و عینی و شبحی و به شبحی اخس و اشرف؛ مقاله 6. بیان تعداد معانی شبح و مثال و تقسیم آن به حقیقی و مجازی؛ مقاله 7. جمع و توفیق میان قولین متقابلین ارسطو در کتاب ما بعد الطبیعة و در کتاب اثولوجیا؛ مقاله 8. شباهت حقیقی و مجازی؛ مقاله 9. بیان نحویت علم واجب به اشیاء و نحویت سایر صفات کمالیه او تعالی و تقدس و بیان اینکه علم او و سایر صفات کمالیه او عین ذات اقدس اوست به عنوان وحدت و بساطت صرف به نحو اعلی و اشرف نه زاید بر ذات او تعالی شانه و عظم سلطانه و این مشتمل بر پنج «فصل» است: 1) تقریر معانی علم اجمالی و تفصیلی به مذهب حکماء متاخرین، 2) بیان تقریر مذاهب حکماء متقدمین و متاخرین در علم واجب به اشیاء، 3) تقریر مذهب طایفه اول که علم واجب را بر دو نحو دانسته، 4) تقریر مذهب طایفه دویم، 5) اثبات این که ذات اقدس واجب جل شانه به منزله شبح و مال حقیقی جمیع اشیاء است به عنوان وحدت بساطت صرف به نحو اصلی و اشرف و مبدأ اینها است. آغاز: بسمله. سبحانک لاعلم لنا الاما علمتنا ... و بعد این رساله ایست از کمترین بندگان علی قلی بن قرچغای خان در بیان علم اجمالی و تفصیلی واجب ... مشتمل بر نه مقاله است. [دنا 582/7؛ فهرستواره منزوی 197/6]