علاج المشايخ

● علاج المشايخ / طب / عربی ‘ilāj-ul mašāyix مختصری است در بیان حفظ صحت طبایع در مراحل چهارگانه عمر (کودکی، جوانی، کهولت، پیری) که مشاکلت تام دارد با فصول اربعه سال یعنی مزاج دموی مشاکلت دارد با موسم بهار و زمان کودکی و صفراوی با فصل تابستان و عهد جوانی و سوداوی با هنگام خزان و روزگار کهولت و بلغمی با موقع زمستان و ایام پیری. نام اصلی کتاب و نام مؤلف که در یک موضع از کتاب از خود به عنوان «واضع هذا الكتاب» یاد می‌کند با فحص بلیغی که به کرات در خود کتاب و در مظان مختلف به عمل آمد علی العجاله به نحوی که موجب برد یقین باشد معلوم نشد و این که در دفاتر ثبت و فهرست الفبایی نسخ خطی این کتابخانه نام کتاب را «شرح کتاب الاخلاط» و بقراط را مؤلف و جالینوس را شارح و حنین را مترجم آن دانسته‌اند، فقره به فقره سهو فاحش فاضح و از قبیل رجم بالغیب است زیرا که اولاً کتاب اخلاط بقراط به موجب مسطورات عیون الانباء و اخبار الحكماء و تقریر حنین در رساله مشهورش (ص 42) که می‌گوید ترجمه سریانی آن از من و نقل عربی آن از عیسی بن یحیی است مشتمل بر سه مقاله است و این کتاب اصلاً منقسم بر مقالات نیست، ثانیاً ذکر اشخاصی از قبیل عمر بن الخطاب و حارث بن کلده ثقفی (متوفی حدود سنه 50) در آن دلیل محکم قاطعی است بر این که شارح آن ابداً و مطلقاً جالینوس یونانی نیست و ثالثاً و رابعاً و خامساً طرفه آن که اصلاً این کتاب نه شرح کتابی است و نه ترجمه از زبانی است و نه موضوعش اخلاط اربعه است بلکه رساله مستقلی است مبتنی بر آراء و اقوال طبی بقراط در خصوص حفظ صحت مشایخ و رفع علت از آنها.