العزى فی التصريف

● العزى فی التصريف = تصريف = التصريف العزی / صرف / عربی al-‘izzī fī-t taṣrīf = taṣrīf = at-taṣrīf-ul ‘izzī زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهیم، - 660 ؟ قمری zanjānī, ‘abd-ol-vahhāb ebn-e ebrāhīm (- 1262) گفتار مختصر و بسیار مشهوری است در صرف از ادیب و فاضل معروف عزالدین ابومحمد عبدالوهاب بن ابراهیم بن محمد خزرجی زنجانی، صاحب شرح قسطاس زمخشری موسوم به «تصحیح المقياس فی تفسیر القسطاس» و «تذکره مجدیه» و «هادی» در نحو و شرح آن نامگذاری شده و به «کافی» و «معیار النظّار فی علوم الاشعار» در عروض و بدیع و قافیه و چند تألیف دیگر. در احوالات او آمده که مدتی در موصل اقامت داشته و در آنجا از ابن خباز (شمس الدین ابوعبدالله احمد موصلی اربلی) استملای یکی از تصانیف او ــ ظاهراً «غرة المخفية في شرح درة الالفية» ــ را نموده و پس از آن به خراسان و بخارا و بعد به تبریز رفته و موقعی که خواجه نصیرالدین طوسی به این شهر آمده بود، تألیف کتابی در هیئت از او خواسته و او کتاب «تذکره» را به خواهش او نوشته است. «تصریف العزی» را چندین نفر از جمله سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی و شیخ محمد شربینی خطیب و احمد بن محمود جیلی اصفهبدی و ... شرح کرده‌اند و عبدالرحمن بترونی آن را به صورت منظوم در آورده است. تصریف در حدود 300 بیت کتابت دارد و ریموندوس آن را به لاتینی ترجمه نموده و به سال 1610م چاپ گردیده است. آغاز: بسمله وبه ثقتى اعلم ان التصريف في اللغة التغيير في الصناعة تحويل الاصل الواحد الى امثلة مختلفة انجام: و الفعلة بالكسر للنوع من الفعل تقول هو حسن الطعمة و الجلسة. تم الكتاب بعون الملک الوهاب والحمدلله رب العالمین. چاپ: مشار عربی، ص246؛ ایران، سنگی، 1312ق، وزیری، 8ص (جامع المقدمات: صص 41-48)؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، محرم 1313ق، وزیری، 12ص (جامع المقدمات: صص 56-67)؛ 1319ق؛ 1281ق، خشتی؛ ایران، تبریز، دارالطباعه حاج احمد آقا تاجر کتابفروش تبریزی، 1329ق، سنگی، وزیری، 12ص، به اهتمام و درخواست عمدة التجار مشهدی محمود آقا بن احمد آقا کتابفروش، 1329-1330 (جامع المقدمات: 56-67ص)؛ ایران، تبریز، دارالطباعه حاجی عباسعلی، 1296ق، سنگی، خشتی، 26ص، به سعی و اهتمام حاج عباسعلی. [کشف الظنون، حاجی خلیفه 1138/2- 1140 و 1139/2 و 288/1؛ الذريعة 149/13؛ ريحانة الأدب 386/2؛ أعيان الشيعة 132/8؛ جامع المقدمات 161/1؛ مشترک پاکستان 2554/13-2558؛ کحاله 57/1؛ هدیة العارفین 12/1؛ مكتبة امیر المومنین 227/1؛ الاوقاف العامة موصل 103/2 و 114/2 و 250/2 و 128/4؛ بروکلمان 179/5-180] شرح و حواشی: 1- شرح التصريف العزى؛ جاربردی، احمد بن حسن (-746) 2- شرح العزى في التصريف = شرح التصريف = شرح تصریف؛ الزنجانی تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792) 3- شرح التصريف العزى؛ جیلی، احمد بن محمود (-8) 4- شرح التصريف العزى؛ متطبب ابزری، علی بن محمد (-815) 5- حاشية شرح التصريف العزى؛ حلبی، محمد بن عمر (-850) 6- التطريف على شرح التصريف؛ ابن هلال، محمد بن علی (-933) 7- حاشية شرح التصريف العزى؛ لقانی، محمد بن حسن (-958) 8- حاشية شرح التصريف العزى = دده جنگی؛ دده جونکی، ابراهیم بن یحیی (-973) 9- حاشية شرح التصريف؛ العزی بردعی، سعد الدین (-10) 10- شرح التصريف العزى؛ حسینی، محمد بن قاسم (-10) 11- غاية الامانى فى شرح تصريف الزنجانی؛ ابن حمزه، حسین بن ابراهیم (-1000) 12- الترصيف في التصريف؛ مرشدی، عبدالرحمن بن عیسی (975-1037) 13- الفتح اللطيف فى شرح ترصيف التصريف؛ مرشدی، عبدالرحمن بن عیسی (975-1037) 14- الجنى الدانى فى شرح الزنجانی؛ ابن علان، محمد علی بن محمد (1057-966) 15- شرح التصريف العزى؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006) 16- ملحقات التصريف؛ مدرس، آقا محمد (-11) 17- شرح التصريف العزى؛ کلکودی، عبدالله بن الیاس (-11) 18- التوقيف فى التصريف = شرح شرح التصريف؛ قاینی، جعفر (-11) 19- التصريف (ترجمه)؛ سرکانی، محمد صادق بن محمد علی (-11) 20- شرح الترصيف في التصريف؛ قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا (-1107) 21- التصريف (ترجمه)؛ جزایری، عبدالله بن نورالدین (1112-1173) 22- شرح التصريف العزى؛ حسینی عسکری، علی بن ابوالقاسم (-12) 23- شرح شواهد شرح التصريف؛ اردبیلی، نظام الدین بن احمد (-12) 24- شرح شرح التصريف؛ اردبیلی، نظام الدین بن احمد (-12) 25- حاشية شرح التصريف العزى؛ ابوطالب اصفهانی (-1237) 26- فتح الخبير اللطيف بشرح متن الترصيف؛ باجوری، ابراهیم بن محمد (1198-1277) 27- حاشية شرح التصريف العزى؛ چوری، حسن بن عبدالله (1220-1292) 28- التصريف (ترجمه)؛ علی اصغر بن علی اکبر (-13) 29- حاشية تصريف العزى؛ موسوی، محمد شفیع (-13) 30- العزى فى التصريف (ترجمه)؛ فتحعلی بن محمد تقی (-13) 31- شرح شرح التصريف؛ تنکابنی، محمد بن سلیمان (1234-1302) 32- شرح التصريف العزى؛ تهرانی نجفی، هادی بن محمد امین (-1321) 33- سر الاشتقاق؛ ملک المورخین، هداية الله بن محمد تقی (-1322) 34- التحفة البحرية فی القواعد الصرفية؛ بحرالعلوم، علی بن محمد جواد (-14) 35- شرح التصريف العزى؛ کازرونی، محمد تقی بن محمد شفیع (14-1305) 36- حاشية شرح التصريف العزى؛ منلو محمد بن عرب بن حاجی 37- شرح التصريف العزى = القمرية فی رسالة الصرفية؛ جبلی، ابراهیم بن عکاشه 38- شرح التصريف العزى؛ نسابه، محمد حسین بن محمد 39- شرح التصريف العزى؛ انصاری، عبدالسلام 40- شرح التصريف العزى؛ شیخانی، علی بن حامد 41- حاشية شرح التصريف العزى؛ منلو محمد بن عرب بن حاجی 42- التصريف (ترجمه)؛ حسنی، محمد بن قاسم 43- شرح دیباجة شرح التصريف؛ مسعود بن عرب 44- حاشية شرح التصريف العزى؛ محمودی 45- شرح التصريف العزى؛ اردبیلی، احمد بن غنی 46- شرح التصريف العزى؛ عبدالکریم 47- شرح التصريف العزى؛ شریف، محمد 48- شرح التصريف العزى؛ اشنوی، علی بن حامد 49- شرح التصريف العزى؛ پیر خضری، یوسف جان بن ابی بکر 50- شرح التصريف العزى؛ حسینی، نعمت الله بن محمد 51- شرح التصريف العزى؛ ریحاوی، محمد خیر 52- حاشية التصريف للزنجانی؛ انطاکی، محمود بن عمر 53- شرح التصريف العزى؛ حلی، احمد بن محمود 54- حاشية التصريف؛ حسینی، محمد باقر بن محمد 55- الاوضحة = شرح التصريف العزى؛ زرکتی، مولان بن موسی 56- شرح التصريف العزى؛ زیدی، یحیی بن ابراهیم 57- نخبة التصريف؛ حسینی، حسین 58- نظم التصريف؛ دکاشیخانی، عبدالرحمن بن حامد 59- الملهم السبحانی فی شرح التصريف الزنجانی 60- التصريف (ترجمه و شرح) 61- التصريف (ترجمه) 62- التصريف (مختصر) = مختصر العزى 63- حاشية شرح التصريف العزى؛ محمودی 64- حاشیه تصریف 65- الحسامية (الرسالة) (2عنوان) 66- حاشية شرح التصريف العزى (11 عنوان) 67- حاشية التصريف = حاشية العزى فی التصريف (2 عنوان) 68- شرح التصريف (2 عنوان) 69- شرح التصريف العزى (18 عنوان) 70- شرح التصريف العزى (ترجمه) 71- شرح التصريف العزى = ترجمه و شرح تصریف (3عنوان) 72- شرح التصريف العزى؛ عبدالکریم 73- شرح تصریف معزی 74- شرح دیباچه شرح التصريف (5عنوان) 75- مصغرات تصريف العزى