عبرت نامه

● عبرت نامه / تاریخ ایران / فارسی ‘ebrat-nāme کلانتر، محمد بن ابوالقاسم، 1132 - 1200 قمری kalāntar, mohammad ebn-e ab-ol-qāsem (1720 - 1786) تاریخ تألیف: 1200ق تاریخچه‌ای است از زمان تسلط محمود افغان تا قتل جعفر خان زند که حدود هفتاد سال می‌شود. مؤلف ضمن آن شرحی از سرگذشت خویش را بیان نموده است. این رساله به امر فرهاد میرزا در زمان سلطنت ناصرالدین شاه تألیف شده و در جای جای آن ابیاتی چند به فحوای مطالب مؤلف سروده و شاهد مثال آورده است. مؤلف نواده سید محمد قاسم مدرس، از خاندان سید محمد قاسم مجتهد روزگار شاه اسماعیل است. وی که روزگاری از مردان بزرگ فارس بوده و پایان زندگی با پریشانی در تهران گذرانیده است و برافتادن صفویان را دیده و این رویداد را تا آغاز کار قاجاریان گزارش کرده است. از محاصره شیراز به دست افغانان تا شکست آنان به دست نادر و ورود او به شیراز، روزگار نادر تا روی کار آمدن قاجاریان، به ویژه اوضاع فارس را دارد. این کتاب در فهرستواره منزوی در سه جا و سه نام معرفی شده است. آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی سیدنا محمد و آله سیما امیرالمؤمنین علی علیه السلام الی یوم الدین. اما بعد چون تقدیرات ربانی درینوقت که سال هجرت خیرالانام صلی الله علیه بهزار و دویست رسیده بجهاتی که مفصلا بعد از این نگارش خواهد یافت از نارسائی بخت و عدم مساعدت زمان در طهران گرفتار ... لهذا باین خیال بتحریر آنها اقدام ... و ایام محاصره شیراز را چیزی بخاطر دارد و کیفیت آن نوشته میشود. ذکر تسلط محمود افغان ... انجام: خلاصه جلادت خان رستم نشان بظهور رسید فعلیه لعنت الله و الملائکة و الناس اجمعین و صلی الله علی محمد و اله الطاهرين. [دنا 421/7؛ فهرستواره منزوی 1028/2، 2166/3 با عنوان «سرگذشت میرزا محمد شیرازی» که همان «عبرت نامه» است، 839/2 با عنوان «تاریخ استیلای محمد افغان» و از علیرضا حسینی شیرازی دانسته، این خطا از فهرست سلطنتی منتقل شده که کتاب را ناصحیح معرفی کرده و کاتب نسخه را مؤلف پنداشته]