الارشاد فی معرفة حجج الله على العباد

● الارشاد فی معرفة حجج الله على العباد / تاریخ معصومین / عربی al-iršād fī maʿrifat-i ḥujaj-il-lāh ʿal-al-ʿibād مفید، محمد بن محمد، 336 - 413 قمری mofīd, mohammad ebn-e mohammad (948 - 1023) تاریخ تألیف: 411ق کتابی است کلامی و تاریخی از متکلم بزرگ شیعی شیخ مفید در تاریخ زندگی و حقانیت و معجزات ائمه اطهار (ع) که از بهترین و کهن‌ترین کتاب‌ها در موضوع خود به‌شمار می‌رود. چون شیخ مفید با سه چهار واسطه از ائمه (ع) نقل خبر و روایت می‌کند، از این رو می‌توان «الارشاد» را در عداد منابع مهم روایتی شیعه به‌شمار آورد. کتاب شامل دو بخش است: 1. شرح احوال و ذکر فضایل و سخنان حکمت‌آمیز و براهین امامت امام علی بن ابی طالب (ع)؛ 2. شرح زندگانی و فضایل دیگر ائمه (ع) با شرحی در علایم ظهور و قیام حضرت مهدی (عج). بیش از یک سوم از بخش دوم کتاب به شرح زندگانی سید الشهداء (ع)، احوال مسلم در کوفه، واقعه کربلا و شهادت حضرت ابی عبدالله الحسین (ع) و یارانش می‌پردازد. شیخ حسن بن الحسین بن علی دورستی که در کاشان می‌زیسته است بر پشت نسخه‌ای از کتاب ارشاد العباد مفید به خط خود در 576 ق چنین نوشته است که مجدالدین ابوالعلا سراسر آن را نزد من خوانده و تا می‌توانست آن را درست نمود و من به او اجازه دادم که آن را از من از سید مرتضی بن الداعی بن القسم حسنی از شیخ ابی عبدالله جعفر بن محمد دورستی از مفید روایت کند (اجازات بحار ص 16- ذریعه 170/1). این کتاب به زبان‌های فارسی، انگلیسی و اردو ترجمه شده و ترجمه‌های گوناگون آن نیز به چاپ رسیده است. استاد فقید مرحوم سید عبدالعزیز طباطبایی در کتاب شریف «الشیخ المفید و عطاؤه الفکری الخالد» خصوصیات 30 نسخه خطی کهن و 17 چاپ و 2 شرح و یک تلخیص و 6 ترجمه فارسی و چند ترجمه انگلیسی و اردو از کتاب «ارشاد» را ارائه داده است. مولی مسیح کاشانی که به «مولا مسیحا» نامبردار بوده و شاگرد و شوهر دختر آقا حسین خوانساری بوده است و پیش از مرگ آقا جمال خوانساری درگذشت، «ارشاد» را به نام شاه سلیمان صفوی (1077-1105) به فارسی درآورده و بدان نام «تحفه سلیمانی» داده است. آغاز: (آغاز جلد اول:) بسمله، الحمد لله على ما ألهم من معرفته و هدی و اليه من سبيل طاعته. .. و بعد فانی مثبت بتوفيق الله و معرفته ما سألت أيدك الله اثباته من اسماء أولادهم و طرف من أخبارهم انجام: (انجام جلد 1:) فصل و من ذلك ما رواه على بن مسهر عن الاعمش عن موسى بن طريف عن عبابة و موسى بن اكيل النميرى. .. و الله نسئل التوفيق و اياه نستهدی الى سبيل الرشاد. تمّ الجزء الاول من كتاب الارشاد. (انجام جلد 2:) و فيما رسمناه من موجز الاحتجاج على امامة الائمة (ع) و مختصر من اخبارهم كفاية فيما قصدناه و الله ولى التوفيق و هو حسبنا و نعم الوكيل و الحمدلله رب العالمين. چاپ: این اثر بارها در ایران به چاپ رسیده است برای نمونه قم، موسسه آل البيت لاحياء التراث، 1371ش؛ تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1364؛ ایران، سنگی، بی ناشر، 1308ق، وزیری، 400+3ص؛ تهران، 1320ق، رقعی، 335ص؛ ایران، سنگی، 1295، جیبی، بدون شماره صفحه [الذريعة 509/1 و 510 رقم 2506؛ مشار عربی، صص 41-42] شرح و حواشی: 1- المستجاد من كتاب الارشاد؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726) 2- تحفه سلیمانی = ترجمه ارشاد مفید؛ مسیحا فدشکوئی، محمد مسیح بن اسماعیل (1037-1127) 3- الارشاد (ترجمه)؛ اردکانی، احمد بن محمد ابراهیم (1175-1238) 4- ذخيرة المعاد في ترجمة الارشاد؛ یزدی اردکانی، محمد رضا بن عبدالله (-14) 5- الارشاد (ترجمه)؛ علی بخش میرزا قاجار (1254-) 6- الارشاد (منتخب)