طبی

● طبی = پزشکی / طب / فارسی tebbī = pezeškī رومی، محمود بن الیاس، ق9 قمری rūmī, mahmūd ebn-e elīyās (- 15c) در بیان انواع امراض و طرق مداوا و معالجه آنها که به اشاره «جهان پهلوان خسرو توران خیر عونای» تألیف نموده؛ مشتمل است بر چهار «مقاله»: مقاله 1. طب نظری مشتمل بر هفده «باب»: معرفت علم طب، در آن که علم طب چند قسم است، معرفت امور طبیعی، معرفت تندرستی و بیماری، معرفت احوال نبض و حرکت آن، معرفت اجناس نبض‌ها، معرفت تفسره، معرفت اسباب ممرضه على العموم، معرفت اسباب بیماریهای گرم و سرد، معرفت تبها و احوالی که دلالت بر حال بیمار و بیماری دارد، معرفت احوالی که دلالت بر نیکی و بدی حال بیمار و بیماری کند، معرفت روزهای بحرانی، تدبیر هوا، فصل‌های سال، تدبیر طعام و شراب، تدبیر خواب، تدبیر مسافران؛ مقاله 2. در طب عملی شامل پنجاه و نه «باب»: معالجه صداع، سرسام، دوار، کابوس، صرع، سکته، سبات، سهر، مالیخولیا، نسیان و حمق، عشق، لقوه، اختلاج، رعشه، فالج، رمد، ضعف بصر، گرانی گوش، زکام و نزله، آمدن خون از بینی، ورم زبان، ناخوشی بوی دهان، درد دندان، خناق، ربو (=تنگی نفس، آسم)، سرفه، ذات الریه، سل، ذات الجنب، آمدن خون از گلو، غشی، خفقان، ضعف معده، غثیان، پیچیدن شکم، فواق، هیضه، قولنج، کرم‌های معده و غیرها، درد جگر، استسقا، درد سپرز، یرقان، درد کرده، مثانه، ضعف قوت مجامعت، رنج‌های مقعده، انیشین و آماس خایه، حیض، نقرس و عرق النسا، داء الفیل و دوالی، بیماری‌ها که به ظاهر بدن پیدا شود، بهق و جذام، شری و حصف (جدری و حصبه)، حصبه و آبله و کوکک، ورم‌ها، سرطان و خنازیر، تبها، معالجه زهرها و گزیدن جانوران و رمانیدن حشرات؛ مقاله 3. ذکر ادویه مفرده و فواکه و حبوب و جز آن و این مقاله مرتب بر حروف تهجی است؛ مقاله 4. ذکر مرکبات معاجین و مفرحات مشتمل بر بیست و دو «باب»: مفرحات و معاجین، گوارش‌ها، قرص‌ها، حب‌ها، سفوف‌ها، شراب‌ها، لعوق‌ها، مطبوخ‌ها، ایارج‌ها، مربیات، روغن‌ها، ضمادها، کحل‌ها، حقن‌ها، سنون‌ها، سعوط‌ها، داروهای رعاف، داروهای قی، داروهای عرق، مسمنات، مرهم‌ها، نطول‌ها.