الطب الجديد الكيميائی

● الطب الجديد الكيميائی = الطب الكيمياوی / كيميا، طب / عربی ṭibb-ul jadīd-ul kīmīyā’ī = ṭibb-ul kīmīyāwī پارا سلسوس، 1493 – 1541 میلادی pārāselsūs (1493 - 1541) مترجم: ابن سلوم، صالح بن نصرالله، - 1081 قمری وابسته به: غاية الاتقان فی تدبیر بدن الانسان؛ ابن سلوم، صالح بن نصرالله (-1081) این رساله گزیده ترجمه و شرحی بر نظام طبی کیمیاوی پاراسلسوس (براکلسوس)، طبیب کیمیاوی سوئیسی، است. این رساله را ابن سلوم حلبی از لاتین به عربی ترجمه کرده است و آن را با عنوان «کتاب فی الطب الجديد الكيمياء الذى اختراعه براکلسوس» در فصل چهارم کتاب خود «غاية الاتقان» آورده است (بنگرید به مدخل: الطب الكيمياوی). این رساله ترجمه یک اثر مستقل از پاراسلسوس نیست، بلکه مجموعه متونی است که احتمالاً خود مترجم گردآورده است و در آن بسیار از پاراسلسوس و پیروان وی نقل قول کرده است و به توضیح گفته‌های ایشان پرداخته است. به طور خاص جامع (مترجم) در میانه متن به نام دو کتاب پاراسلسوس به نامهای «راغنائی» (؟) و «ایلیاستر» (؟) به عنوان مرجع عباراتی که از او نقل کرده است اشاره می‌کند، هرچند این نقل‌قول‌ها صرفاً در مقاله اول رساله وجود دارند. در پایان رساله وی مراجعی که از آنها نقل قول کرده است را چنین ذکر می‌کند: «هذا ما اخترناه و نقلناه من سنارتوس الجرمانی الذی الف فی صناعة الطب و من قرابادين و افريوس من تقطير الارواح و الادهان» که محتمل‌تر آن است که منابع مقاله چهارم (یا سوم و چهارم) رساله باشند نه کل رساله. اگر یکسانی این رساله با آنچه در مقاله چهارم غاية الاتقان آمده است را بپذیریم، می‌توان گفت که این رساله اثر خود ابن سلوم است که آن را به طور خاص با کمک گرفتن از آثار سه کس (پاراسلسوس (براکلسوس)، کرولیوس (فرولیوس) (Crollius) (- 1608م) و سنارتوس (Daniel Sennert) (- 1637م)) در توضیح و تبیین نظام طبی کیمیایی‌ای که پاراسلسوس بنیادگذارد نگاشته است. وی در مقدمه توضیح می‌دهد که کیمیا تا زمان پاراسلسوس (براکلسوس) دانشی بود که به اصلاح و تغییر برخی معدنیات به طور خاص به منظور تبدیل آنها به طلا مربوط می‌شد اما پاراسلسوس غرض از علم کیمیا را تغییر داد و آن را به یکی از اقسام طب بدل ساخت و آن را اسباغریا (Spagyric) نامید که منظور از آن صناعت طب کیمیاوی (= شیمی پزشکی) است. این کتاب دارای یک «مقدمه» و چهار «مقاله» است: مقدمه فی تعریف الطب الكيميائی و بيان الحاجة اليها و الغرض منها؛ مقاله 1. فی الجزء النظرى من اسباغریا و هو طب الكيميائي في الامور الطبيه (شامل ده فصل)؛ مقاله 2. فی اساس الطب الكيميائي (شامل نه فصل)؛ مقاله 3. كيفية تدبير الادوية و تحليلها (شامل سیزده فصل)؛ مقاله 4. العمليات (شامل هجده فصل). مترجم عربی (ابن سلوم) رساله «کیمیاء باسلیقا» اثر کرولیوس (فرولیوس)، طبیب کیمیایی و پیرو مکتب پاراسلسوس، را بلافاصله پس از پایان این رساله ترجمه کرده و آورده است. این توالی موجب شده است که فهرست‌نگاران عموماً این دو رساله را یک اثر بپندارند و بعضاً هر دوی آنها را به پاراسلسوس یا کرولیوس اسناد دهند، همچنین احتمالاً شکل اسم پاراسلسوس موجب شده برخی فهرست‌نگاران به اشتباه وی را یونانی بپندارند. در این فهرست در جایی که تفکیک این دو رساله ممکن نباشد هر دو رساله تحت نام «الطب الكيمياوی / طب کیمیاوی» به صورت مشترک آمده‌اند (ن.ک.: الطب الكيمياوی؛ نیز کیمیاء باسلیقا). آغاز: بسمله و بعد فهذا كتاب الجديد الكيميائي الذي اخترعه براكلسوس مشتمل على مقدمة و مقالات انجام: و على هذا المنوال يستخرج ادهان جميع الاحجار. هذا آخر ما اخترناه و نقلناه من كتاب سنارتوس الجرماني الذي الف في صناعة الطب و من قراباذين وافريوس من تقطير الارواح و الادهان. چاپ: چاپ سنگی در بمبئی 1329ق در هامش صفوة الصفا [بروکلمان 2: 595؛ ذیل بروکلمان 2: 666؛ گوته 3: 481، شماره 1941؛ برلین 5: 91-590] شرح و حواشی: 1- طب جدید کیمیاوی = طب کیمیاوی = پزشکی تازه کیمیائی؛ پاراسلسوس (1493-1541) 2- طب جدید کیمیاوی (مقدمه) = طب کیمیاوی (مقدمه)؛ پاراسلسوس (1493-1541)