ضوء المصباح

● ضوء المصباح = شرح المصباح / نحو / عربی ḍaw’-ul miṣbāḥ = š.-ul miṣbāḥ تاج الدین اسفراینی، محمد بن محمد، - 684 قمری tāj-od-dīn esfarāyenī, mohammad ebn-e mohammad (-1286) وابسته به: المصباح فی النحو؛ مطرزی، ناصر بن عبدالسید (538-610) ملخص شرح موسوم به «مفتاح» است بر «مصباح» ابوالفتح مطرزی خوارزمی معروف به خلیفه زمخشری. اسفراینی ابتدا مفتاح را بر شرح مصباح نوشته بود به اشارت «برهان الحق والدین حجة الاسلام و المسلمین قدوة العلماء المتبحرین علم الهدی استاد الدنیا» (مراد برهان الدین نسفی صاحب نکاة است) آن را از کتاب مذکور تلخیص نموده است. مصباح مشتمل بر پنج «باب» می‌باشد: 1. اصطلاحات نحویه؛ 2. عوامل لفظیه قیاسیه؛ 3. عوامل لفظیه سماعیه؛ 4. عوامل معنویه؛ 5. فصولی چند در مطالب راجعه به عربیت (در این فصل از معرفه، نکره، تذکیر، تأنیث، توابع پنج‌گانه، اعراب اصلی و غیر اصلی، اضمار معمول و عامل و غیره بحث گردیده است). آغاز: بسمله. ان احق ما يتوشح بذكره صدرالكتب و الدفاتر و يتوفر على نشره السنة البادى و الحاضر حمدالله تعالى على زواهر اياديه ... آغاز کتاب پس از خطبه: بسمله اما بعد حمدالله اما كلمة فيها معنى الشرط فلذلك كانت الفاء لازمة لها قال سيبويه اما زيد فمنطلق معناه الخ. انجام: و هذا باب للاطناب فيه مجال لكنه يقضى الى الملال فاقتصرت على هذا القدر فليس الذى على التشاف. چاپ: هندوستان، لکنو، 1850م؛ معجم المطبوعات ص 436 [دنا 251/7- 253 (37 نسخه)؛ دارالکتب 130/2؛ کشف الظنون 1708/2؛ معجم المؤلفین 180/11؛ الاوقاف العامة موصل 57/2] شرح و حواشی: 1- شرح ضوء المصباح 2- الایضاح لمشکلات خطبة شرح المصباح 3- ترویح الارواح بترجمة خطبة شرح المصباح 4- شرح ضوء المصباح = حاشیة ضوء المصباح 5- درة النوء فی شرح خطبة الضوء؛ برهانی خوارزمی، رضی الدین 6- شرح ابیات الضوء؛ اسماعیل بن علی