صیغ العقود و الایقاعات

● صیغ العقود و الایقاعات / فقه / عربی Ṣīyaġ-ul ‘uqūd wa-l īqā‘āt ؟ محقق کرکی، علی بن حسین، 890 - 940 قمری moḥaqqeq-e karakī, ‘alī ebn-e ḥoseyn (1486 - 1534) از هنرهایی که نویسندگان دیوان‌ها و فقیهان بدان می‌پرداختند کتابت و انشاء و استیفا و شروط و سجلات است که نمونه آنها را در صبح الاعشی از قلقشندی و در نفائس الفنون آملی می‌بینیم. شیخ مفید در پایان مقنعه، هم نمونه‌ای از شروط و سجلات را آورده است و روش نوشتن قباله‌ها و سندهای رسمی شیعی از آن آشکار می‌گردد. در فقه شیعی مبحث دیگری هم پیش آمده و آن چگونگی خواندن عقود و ادای الفاظ در ایقاعات است و در این باره نامه‌های به نام صیغ و عقود نگاشته‌اند. در روضات و امل الآمل و لؤلؤتی البحرین و قصص العلما از رسالة صیغ العقود و الایقاعات محقق کرکی یاد شده و خوانساری از العقود او هم نام می‌برد و تنکابنی می‌نویسد که بر رساله صیغ عقود و ایقاعات او گزارش‌های بسیاری نوشته‌اند. یکی از آنها همان است که کنتوری به نام «شرح رسالة العقود و الایقاعات» از شیخ نورالدین علی بن عبدالعالی میسی (- 933ق) یاد نموده است. مؤلف در تعریف عقد و ایقاع می‌نویسد: عقد شرعی وقتی موجب انتقال ملک، اسقاط حق، حلیت زن و تسلط بر تصرف است که دو مخاطب حضور داشته باشند. ایقاع: اجرای صیغه است که در انتقال و قطع و وصل با یک نفر کفایت می‌کند. این کتاب در چند فصل و فرع و فائده تنظیم گردیده است: تعریف العقد، أصناف العقد، أقسام الإيقاع و عقود لازم و جایز در ابواب فقه که به صورت موجز وارد شده است. مرحوم آغا بزرگ تهرانی در الذریعة می‌گوید: «در بعضی فهارس از این رساله به نام جواهرالکلمات یاد کرده‌اند و شاید همان باشد»، ولی احتمالاً با جواهر الکلمات شهید ثانی رحمة الله که ابتدای آن نیز چنین است، مشتبه شده است. از این کتاب نسخه‌هایی با تاریخ 904 و 906 و 909ق وجود دارد که همین امر در صحت انتساب آن به محقق کرکی تردید ایجاد می‌کند، خاصه آن‌که در نسخه کتابخانه ملی ش 2242 به تاریخ 906ق از مؤلف با عنوان «قدس رمسه» یاد می‌شود. فهرست‌نگار کتابخانه ملی در ضمن معرفی این نسخه حدس می‌زند که ممکن است مؤلف کتاب شهید اول باشد. آغاز: بسمله، الحمدلله حمداً کثیرا کما هو اهله و الصلوة علی رسوله محمد و اله و بعد فهذه جملة كافلة ببیان صیغ العقود و الایقاعات انجام: و لو سئلنی من المعربة فله اقسام و احکام و جمیع ذلک مذکور فی معادنه من کتب الاصحاب رحمهم الله تعالی فلیطلب من هناک چاپ: مکرر چاپ شده؛ مشار عربی، ص596؛ طهران، سنگی، 1315ق، وزیری (کلمات المحققین: ج2، صص109-130)؛ [تهران]، سنگی، 1319، وزیری، 59ص (صص207-265) [الذریعة 110/15 و 279/5؛ حياة المحقق الکرکی و آثاره 475/2-480؛ دنا 226/7-229 (126 نسخه)]