شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام

● شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام / کلام و اعتقادات / عربی šawāriq-ul ilhām fī š.-i tajrīd-il kalām لاهیجی، عبدالرزاق بن علی، - 1071 ؟ قمری lāhījī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ‘alī (- 1661) وابسته به: تجرید الاعتقاد؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (672-597) به گفته مؤلف، کتاب «تجرید الکلام» خواجه نصیر طوسی به لحاظ ترتیب مناسب مسایل، تقریر مختصر دلایل، تجرید عقاید و اصول آن از زواید و به لحاظ دربرداشتن اشارات و تنبیهات بر حقایق و دقایق و مقاصد و مواقف، تحقیقات اشاره‌کننده بر مطالب عالیه و حکمت متعالیه، از مصنفات ممتاز بین دیگر کتب علم کلام شده است؛ و به موجب عظمت شأن و قدر کتاب، برخی از اصحاب کمال تألیفاتی را در شرح و تعلیق آن نگاشته‌اند، و همه آن تألیفات یا بیشتر آن، ندای از راه دور است و هدایت‌کننده به حقیقت و باطن عبارات کتاب نیست. مؤلف به جهت اطلاع یافتن بر عبارات کتاب از طریق منبع و مأخذ آن، شرح حاضر را در دو «مقصد» امور عامه و جواهر و اعراض به رشته تحریر درآورده است. مؤلف در اول کتاب پس از شرحی در توصیف و تحسین خواجه نصیر الدین و کتاب تجرید الکلام مقدمه‌ای مشتمل بر چهار «مطلب» (تعریف علم کلام و موضوع و غایت و مرتبت آن) قرار داده و سپس به شرح مزجی آن پرداخته است. لاهیجی که از متکلمین مبرز و صاحب سبک شیعی است در کلام چند تألیف دارد: 1. گوهر مراد: این کتاب یک دوره کلام شیعی با عباراتی روان و شیواست که از بهترین کتب کلامی شیعه به زبان فارسی محسوب می‌شود؛ 2. سرمایه ایمان: این کتاب نیز فارسی و خلاصه گوهر مراد است؛ 3. حاشیه بر شرح تجرید الاعتقاد؛ 4. حاشیه بر حاشیه خفری بر شرح تجرید؛ 5. مشارق الهام که شرح مختصری بر تجرید است و ناتمام مانده، که بنا به گفته صاحب «ریاض العلماء» فقط مقصد اول در امور عامه نوشته شده است، ولی نسخه‌ای از آن تاکنون شناسایی نشده است؛ 6. شوارق الالهام که شرح مبسوطی بر تجرید است که آن هم ناتمام است. این شرح مفصل‌ترین شرح بر تجرید است. لکن مؤلف فقط دو جلد آن را به پایان رسانده و تا مقصد ثالث «المسألة السادسة فی کلامه تعالی» ادامه یافته و بعد از آن ناتمام مانده است. علما بر این کتاب حواشی بسیاری زده‌اند. آغاز: بسمله ربنا افتح بیننا و بین قومنا بالحق و أنت خیر الفاتحین الحمدلله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لولا ان هدانا الله و الصلوه علی من بکمال رسالته اختاره و لختم نبوته اصطفاه. انجام: علة فاعلیة لحصول البرودة و علة معدة ذاتیة له ایضاً و الحمدلله علی اتمامه. چاپ: مشار عربی، ص576؛ تهران، سنگی، 1266-1267ق، 320 ص، 24 سطر؛ تهران، سنگی، 1277، با حواشی محمد اسماعیل اصفهانی، 24 سطر؛ تهران، سنگی، 1280ق؛ تهران، سنگی، 1291ق، 258ص؛ تهران، سنگی، 1299، به اهتمام عبدالحسین بن محمد علی خراسانی؛ تهران، سنگی، 1300ق، در دو جلد، 300 ص؛ تهران، 1311ق (در هامش)، 239ص [دنا 1245/6-1254 (227 نسخه)؛ معجم المطبوعات 1600/2؛ الذریعه 238/14] شرح و حواشی: 1- حاشیة شوارق الالهام؛ رونق علیشاه کرمانی، محمد حسین بن محمد کاظم (-1230) 2- مفتاح الکنوز؛ هزار جریبی، محمد علی بن محمد باقر (1188-1245) 3- حاشیة شوارق الالهام؛ بسمل شیرازی، علی اکبر بن علی (1187-1263) 4- حاشیة شوارق الالهام = حاشیة الشوارق؛ واحدالعین، اسماعیل بن محمد سمیع (-1277) 5- لوامع الاعلام من شوارق الالهام؛ حسینی، محمد تقی بن اسدالله (-14) 6- حاشیة شوارق الالهام؛ شرندی قزوینی، کلبعلی بن عباس (-14) 7- حاشیة شوارق الالهام؛ علامه حائری مازندرانی، محمد صالح بن فضل الله (1297-1391) 8- حاشیة شوارق الالهام؛ همدانی، ملارضا 9- حاشیة شوارق الالهام (4 عنوان)