شش فصل

● شش فصل / اسطرلاب / فارسی šiš fasl طبری، محمد بن ایوب، - 485 قمری tabarī, mohammad ebn-e ayyūb (- 1093) رساله‌ای است عزیز الوجود و نفیس و بسیار گرانبها در معرفت اسطرلاب از تألیفات ابوجعفر محمد بن ایوب الحاسب الطبری از مشاهیر منجمین ایران در قرن پنجم و صاحب شمارنامه و چند کتاب دیگر، که مؤلف آن را در پاسخ امتحان و سؤالی که از او شده نوشته و از مجموع اسئله و اجوبه این کتاب را در شش «فصل» به تفصیل فراهم کرده است: 1. معرفت چگونگی اصطرلاب‌ها و عدد بارها او؛ 2. معرفت چه چیزی آن خطهای مستقیم و مقوس و دایرها و نگاشتها و نبشت‌ها کی بروست؛ 3. معرفت آن علمها کی بر پشت اصطرلاب‌ها بتوان کرد؛ 4. معرفت آن علمها کی بروجه اصطرلاب‌ها بتوان کرد بجملگی؛ 5. معرفت امتحان درستی اصطرلاب‌ها و عمل‌های وی؛ 6. کارهای مساخت چیزها بلند و برداشته و چاه‌ها و مغاک‌ها. آغاز: بسمله: رب انعمت فزد. این کتابی است در پاسخ امتحان و سوال که کرده بودند ابی جعفر محمد بن ایوب الحاسب الطبری را در معرفت اسطرلاب کسانی که خواستند که از وی نصیب این علم بردارند و بشناسند که او را ادرین معنی حظی تمام است چون جمله را در جواب یافتند از وی درخواستند تا سوال ایشان و جواب خود را جمله گردآورد و کتابی ساخت تا دیگران را حظی باشد از نگریدن و خواندن آن از بهر آنکه شریف‌ترین آلتهای علم نجوم اصطرلاب است و درستی این صناعت بنابروی است ... پس چون رای ایشان برین گونه یافتیم هر سوال را که از ما یافته بودند جمله گرد کردیم اندرین کتاب و پیدا کریدم هر علمی و عملی که بر اصطرلاب است و زین معنی هیچ باقی نگذاشتیم و پوشیده کارها را او را پیدا کردیم چنانک آسان باشد به آن جستن آن. و این کتاب را بر شش فصل نهادیم و هر فصلی از او پدید کردیم که چند سؤال است و هر سوالی در چه معنی است برین گوه آگه بشودیم ... انجام: طالع عقرب بود سه درجه و دقایق اینست کی یاد کرده شد بدرستی والله اعلم بالصواب [دنا 1185/6؛ فهرستواره منزوی 2981/4]