شرح گلشن راز

● شرح گلشن راز / عرفان و تصوف / فارسی š.-e golšan-e rāz فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 - 1091 قمری feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 - 1680) وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالکریم (687-720) گویا از مقدمه دیوان و سپس از مشواق اوست. مقدمه شرح گلشن راز چنین است: «بسمله، بعد از حمد پروردگار و درود بر مصطفین و اخیار، چنین گوید مؤلف این کلمات و ناظم این ابیات محسن بن مرتضی الملقب بفیض افاض الله علیه ... که در اوان صبا که هنوز طبع لطیف به تکرار لغت می‌فرسودم ... پس آن سخنان منظومه را فراهم آورده در صحیفه ترتیب دادم تا ... انسب چنان نمود که هر نوعی از این انواع پنجگانه ترتیبی علیحده بیابد و مسمی به اسمی خاص شود که دال باشد بر مضمون قصاید و غزلیات و رباعیاتی که مندرج است در تحت آن. پس بعد از آنکه مجموع چهار اول در صحیفه منتظم شده بود و مسمی به شوق العشق گردید و پنجم در صحیفه دیگر مسمی به شوق المهدی باز انواع اربعه اول را از یکدیگر جدا ساخته آنچه از قبیل اول بود مسمی به شوق العشق گردانید و آنچه از قبیل ثانی به شوق الحق و آنچه از قبیل ثالث به شوق الجمال و آنچه از قبیل رابع به شوق الجمال (؟) و چون اقلیم معارف و حقایق و عالم معانی و دقایق از آن وسیع ترست ... و ما هر یک از الفاظ مجازیه متداوله را که بمنزله اصولست نسبت به دیگرها بیان کنیم که اشاره به کدام معنی شده است از معانی حقیقت تا کسی را که آشنا به اصطلاح قوم نباشد فی الجمله آشنایی به معانی ابیات از این راه حاصل گردد. مثل رخ و زلف و خال و خط و چشم و لب و شراب و ساقی و خرابات و خراباتی و بت و زنار و کفر و ترسایی و بعضی از متعلقات این مذکور است و از برای هر یک استشهادی از ابیات گلشن راز بیاوریم تا بدان مبین و مزین گردد. والله التوفیق. اما رخ عبارتست ...». پس از این ابیاتی از گلشن راز نقل کرده و در هامش به شرح آن پرداخته است. [دنا 1024/6؛ الذریعة 853/9]