شرح الكافية الشافية

● شرح الكافية الشافية / نحو / عربی š.-ul-kāfīyat-iš šāfīya «الکافیة الشافیة» نام منظومه‌ای است در نحو که آن را ابن مالک در بحر رجز سروده است و سپس آن را کوتاه کرده و هزار بیت آن را بیرون آورده و «خلاصه» نامیده است. خلاصه که «الفیه» نیز نامیده می‌شود بیشتر به کار دانشجویان خورده و حاشیه و شرح‌های آن فراوان‌تر است، ولی درباره کافیه نیز کارهایی انجام شده و چلبی آن را چنین بر شمرده است: خود ابن مالک آن را شرح کرده و «وافیه» نامیده است. خود او نیز حاشیه‌هایی بر آن نگاشته است. پسر ابن مالک معروف بابن ناظم (-686ق) شرح دیگری بر آن نگاشته است. ابو امامة محمد پسر علی نقاش مصری، دکانی، مغربی (-763ق) نیز آن را گزارش داده. محمد پسر علی اردبیلی (- 686ق) نیز بر آن شرح دارد. ابوالثناء محمود پسر محمد پسر خطیب الريفية حموی دنباله‌ای بر کافیه در 105 بیت سروده و «وسیلة الاصابة» نامیده و در 805ق آن را بپایان رسانده است. همین ابوالثناء شرحی بر کافیه دارد. جای گفتگو شرحی است جدا از متن که نام نگارنده آن دانسته نیست و گمان می‌رود که شرح خود ابن مالک باشد. برای جدا کردن متن از شرح به‌جای «قال، اقول» دو حرف «ص = اصل» و «ش = شرح» را به کار برده است. ولی در آن نامی از «الوافیه» که بنا به گفته چلبی نام شرح ابن مالک بر این کتاب است دیده نمی‌شود.